O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich

O ludności polskiej

w Prusiech niegdyś krzyżackich


Wojciech Kętrzyński

Część II. Kolonizacya polska w Prusach wschodnich.


J) Powiat łecki.

Zamek krzyżacki w Ełku, którędy szła droga litewska, istniał już około r. 1398.

Ełk czyli Łek (Lyck).

W. M. Paweł v. Rusdorf nadaje wiernemu Bartoszowi Bratumiłowi 48 włók celem założenia wsi dannickiej w Ełku; z nich były 4 sołeckie dla Bartosza i 4 dla przyszłego proboszcza. W winie Prusaków z powiatu rastemborskiego sołtys nie ma mieć udziału. Dan w Malborku w Zielone świątki r. 1425.

Tenże nadaje r. 1430 Pawłowi Pęckiemu (Pentschk, Penczstek) na prawie chełmińskiem 4 włóki roli przed zamkiem łeckim, oraz 2 morgi łąk w bagnach bieńkowskich z obowiązkiem 1 służby zbrojnej. Dan w Rastemborku we wtorek przed matką boską gromniczną r. 1430.

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje swemu słudze Asmusowi Stążowi (Stonsze) 2 sady na karczmę w Ełku, gdzie przedtem mieszkali Piotr Pasuł i szewc. Świadkami byli Piotr Skarzyński (Skarzynski, Karszinske), Jan Sordach, karczmarz i Jakub Kusz, sługa wójta. Dan w Ełku r. 1477.

Ks. Olbracht nadaje r. 1552 Jakubowi Bogumiłowi na prawie chełmińskiem karczmę w Ełku przed zamkiem między Janem Kurkiem i Mikołajem Poroczkiem. — R. 1600 mają wieś i miasto Ełk polskich mieszkańców; z pomiędzy 33 karczmarzy nieomal wszyscy mają polskie nazwiska.

Chełchy al. Dworaki (Chelchen, Kelchen, Dworacken).

W. M. Paweł v. Rusdorf nadaje Tworkowi Pobużaninowi (Tworch Pabuschenin) na prawie chełmińskiem 15 włók położonych po obu brzegach rzeki Legi z obowiązkiem jednej służby zbrojnej. Dan w Rynie w środę przed matką boską gromniczną r. 1431.

Tenże nadaje tegoż dnia Piotrowi Grzymale (Gschrzymele) na prawie chełmińskiem 15 włók tamże z obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

R. 1523 mieszkają w Chełchach Małgorzata, wdowa po Wojtku Chełchu (Kellich), Mikołaj i Jędrzej, bracia, oraz Anna Bartoszowa.

R. 1552 odnawia ks. Olbracht mieszkańcom chełchowskim przywilej ich na włók 15 nadanych prawem chełmińskiem, z których posiadali Bieniek (Benicke) Dworak 5 włók i 7½ morgów, Maciej, Zygmunt, Andrzej i Staniek, bracia, również 5 włók i 7½ morgów, stary Staniek Pomian 2 włóki, a jego synowie Maciej i Jan 2 włóki i 7½ morgów.

Nowa wieś (Dameraw uff die jaigdt, Neuendorf).

Oswald v. Holzapfel, wójt łecki, nadaje r. 1439 Filipowi Eland na prawie chełmińskiem 6 włók sołeckich celem założenia wsi dannickiej na 36 włókach, która wieś nazywać się ma Dameraw uff die jaigdt.

R. 1562 był sołtysem tamże Bartosz. — R. 1600 mieszkają tam sami Polacy.

Krzywe (Krziwen, Schriffen).

Oswald v. Holzapfel, wójt łecki, nadaje Staśkowi Bösetag r. 1439 na prawie magdeburskiem włók 30.

Monety czyli Golubie (Gollubien) al. Golubka.

Oswald v. Holzapfel, wójt łecki, nadaje r. 1440 włók 15 ziemiańskich jedną służbą zbrojną i prawem magdeburskiem. — R. 1502 odnawia Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, Tomkowi, Jakubowi, Janowi, Wojtkowi i Piotrowi w Golubiu przywilej na 15 włók nadanych prawem magdeburskiem i niższem sądownictwem. — Koło Golubia szła droga litewska. Tamże mieszkali r. 1600 sami Polacy.

Zduny al. Zdunki (Sdunen).

Ulryk v. Ottenberg, wójt piski, nadaje Nikolaszowi Selberbach na prawie chełmińskiem 15 włók wolnych od tłoki pod Nową wsią. Dan r. 1465 w Ełku. Świadkami byli księża Stefan z Durąga (v. Doringen), Jakub Hampberger i Nikołaj Glassoge, pisarz wójtowski.

Koleśniki (Colleschnicken, Koleschinnen, Pohybel).

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, sprzedaje r. 1468 Jerzemu i Janowi Litwinom (Littaw) jednę służbę na Pohyblu. Tenże sprzedaje Janowi Ruskiemu i Grzegorzowi Litwinowi (Littaw) 2 służby tamże.

Żelazy (Schelasen).

Ego Waltherus Kyekierzyc, curator … protunc in Lycca … considerans fidele obsequium nobilium … Alberti sculteti et Alberti Gyesz (Jeż) de Lycca … confero (eis) 15 mansos … (sive) hereditatem dictam Yelowka in districtu Liccensi iure Culmensi possidendam … Siti sunt post campum Lyccensem a fovea sive valle alias od padołu et etiam Sędtki …

Libertas piscandi pisces cum parvis retibus, quae Polonice dicuntur Waty … in Schelmint stagno … Do eis in dicta hereditate homines locare et concedo eis iudicare omnes causas parvas et alias excepto fures et praedones et alios latrones … Libertas 6 annorum … Datum et actum in castro Lyccensi in octava s. Martini a. d. 1469.

Sędki (Sędtki, Sentken) istniały już r. 1469.

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje Pawłowi Sędkowi i dzieciom brata jego, Stanisławowi i Piotrowi na prawie magdeburskiem 15 włók w Sędkach nad rzeką Legą. Dan w Ełku r. 1472.

Tenże sprzedaje Falkowi Liczko (Falgke Litczke) 4 włóki między granicami golubskiemi, Sądka krawca a jeziorem Selmętno. Dan w Ełku r. 1475.

Ks. Olbracht odnawia r. 1568 mieszkańcom sędkowskim: Stańkowi Wilikowi, Maciejowi Wilikowi, Stańkowi Wilkowiczowi (Wielckoitz), Bartkowi Wilkowiczowi, Janowi Sędkowi, Janowi Jelitce, Wojtkowi Czarnemu i Piotrowi Sakel (Sokoł?) list nadawczy. Mieli przedtem 15 włók, ale że postawili młyn o dwóch kołach w Sypitkach, za to uwalnia ich książę od tłoki, od budowy i naprawy zamków i od obowiązków oraczowskich. Prawo magdeburskie zatrzymują.

Bartosze (Bartoschen).

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje Jerzemu, synowi Bartosza i jego braciom, oraz Piotrowi, bratu Bartoszowemu, na prawie magdeburskiem 30 włók wolnych od dziesięcin i tłoki nad jeziorem sunowskiem, oraz niższe sądownictwo. Dan w Ełku r. 1471.

Małkiny (Melkinsken, Malkinsken).

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje r. 1473 Andrzejowi na prawie magdeburskiem 8 włók wolnych od czynszu i tłoki nad jeziorem małkińskiem z obowiązkiem ½ służby.

Mrozy (Mrosen).

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje Budziłowi (Butschil) na prawie magdeburskiem 15 włók wolnych od czynszu i tłoki nad jeziorem Selmętno pod granicą rygielską z obowiązkiem 1 służby zbrojnej. Dan w Ełku r. 1473.

Wysokie (Wissocken).

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje r. 1473 Nikołajowi z Waszczuk i Nikołajowi i Janowi na prawie magdeburskiem 15 włók w Wysokich z obowiązkiem jednej służby.

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, sprzedaje r. 1518 Maciejowi i Bartkowi z Wysokich na prawie magdeburskiem 8 włók położonych między Wysokiemi a Skomętnem za 18 kop i 2 woły.

Siedliska (Schedlisken).

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje r. 1473 Janowi Sordachowi, Maciejowi Garnmeister, Michałowi Pęckiemu, Jerzemu, sołtysowi, Mikołajowi Wiśni (Wysna, Wiseno), Pawłowi Siwkowi (Schiffko), Jakubowi Kuszowi, Marcinowi Łosiowi, Marcinowi, kowalowi i Piotrowi Rostuszowi na prawie magdeburskiem bór, który graniczy ze wsią łecką, starym kowalem, Kałtkowskiemi i jeziorem sunowskiem, oraz niższe sądownictwo z obowiązkiem służby koniem zaprzęgowym.

Kałtkowo czyli Chrzanowo (Caltkoffen, Kalckoffsken, Chrzanowen 1538) istniało już r. 1473.

R. 1505 nadaje Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński Janowi Chrzanowskiemu na prawie magdeburskiem 15 włók w Kałtkowie wolnych od czynszu i tłoki, które graniczą z borem łeckim, Siedliskami, jeziorem sunowskiem i granicą ryńską (?), wraz z obowiązkiem jednej służby konnej i 5-letnią wolnością.

Szczudły (Scudlen, Schudlen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje Andrzejowi Raczkowi (Retzke) na prawie magdeburskiem 8 włók nad jeziorem golubskiem. Dan w Ełku r. 1473.

Rygiel (Regell, Riegell, Rygielsk) istniał już r. 1473; Walter Kiekierzyc bowiem nadał — niewiadomo w którym roku — Janowi Rygielskiemu na prawie magdeburskiem 30 włók; przywilej ten odnowił r. 1499 Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, wdowie po Janie Rygielskim.

Lisewo (Lissou, Lissowen).

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje Bartoszowi Rykaczowi 5 włók sołeckich na prawie chełmińskiem celem lokacyi wsi dannickiej na 40 włókach w Lisewie między jeziorami rajgrodzkiem i białojańskiem (Biała). Dan w Ełku r. 1474.

R. 1481 był proboszczem w Lisewie X. Jan z Gostrowa (de Gostrowia) z dyecezyi płockiej a r. 1486 został nim X. Maciej również z dyecezyi płockiej.

Ks. Olbracht nadaje plebanowi lisewskiemu, Wojciechowi Grodzickiemu, 2 włóki w Lisewie i 2 w Grądzkich r. 1559. — R. 1600 mieszkają w Lisewie sami Polacy.

Skomętno (Gr. Scomanthen).

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje r. 1474 Piotrowi Sekelowi (Sokół?) 2 służby nad jeziorem Skomętno na prawie magdeburskiem.

Guzki (Gusken).

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje r. 1476 Janowi Guzkowi na prawie magdeburskiem 15 włók wolnych od czynszu i tłoki przy jeziorze Długiem między Lepakami a Moldziami z obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

Lepaki (Lepacken) istniały już r. 1476.

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje Piotrowi i Tomkowi Lepakom 15 włók między małem jeziorem lepackiem a sunowskiem z niższem sądownictwem i obowiązkiem jednej służby zbrojnej. Dan w Ełku r. 1483. Pomiędzy świadkami Paweł Skarzyński, burgrabia.

R. 1557 mieszkają w Lepakach Jędrzej, Mojżesz, Grzegorz i Jerzy, bracia. — R. 1562 nadaje ks. Olbracht Andrzejowi Lepakowi, komornikowi straduńskiemu, 4½ włóki w Lepakach na prawie magdeburskiem.

Moldzie (Molsen, Mulden) istniały już r. 1476.

Talusy (Taluschen).

Walter Kiekierzyc, wójt łecki, nadaje r. 1476 Janowi Sordachowi, który się zrzekł swojej karczmy w Ełku, 20 włók na prawie magdeburskiem.

R. 1536 dostaje Michał Piętkowski majątek Stare Talusy z 15 włókami.

Cierpięty al. Kucze (Cirpienten, Zierpient, Scirpiunt, Kutschen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, odnawia r. 1492 Jakubowi Kukszowi z Cierpiąt przywilej wystawiony przez Kiekierzyca na 2½ morga łąk.

Tenże nadaje r. 1509 Stańkowi, Nikołajowi i Wawrzyńcowi na prawie magdeburskiem 7½ włók w Cierpiętach po obu brzegach strumyka Małkiń między Sypitkami i Staczami z obowiązkiem ½ służby zbrojnej.

Długosze (Dlugoschen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1482 Janowi Długoszowi w dąbrowie nad granicą litewską na prawie magdeburskiem 20 włók wolnych od tłoki.

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje r. 1491 Janowi Bogdanowi, komornikowi, w „Itzkyrsinen“ jednę włókę tamże zwaną „Długie (lange) siedlisko“ i to między jego granicą, Długoszami a litewską granicą.

R. 1554 dostają mieszkańcy długoszowscy Bartosz, Zygmunt, Maciej i Szymon, bracia, 11 włók nadwyżki.

Dąbrowa alias Dąbrowskie (Dombrowa, Dombroffsken).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje Piotrowi, Jakubowi, Marcinowi i Wojtkowi z Dąbrowy na prawie magdeburskiem 20 włók w Dąbrowie nad granicą rygielską. Dan r. 1482 w Ełku; pomiędzy świadkami Paweł Skarzyński, burgrabia łecki i Stanisław Pęcki (? Pansa), sędzia ziemski.

Prostki (Prostken).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1482 Marcinowi i Janowi, synowi Tyburcego, 20 włók w Prostkach na prawie magdeburskiem.

Rudolf v. Diepoltskirchen nadaje r. 1509 Marcinowi, sędziemu ziemskiemu, staremu Pawłowi Małemu (Cleyn), Marcinowi, Janowi, synowi Tyburcego, i Pawłowi z Prostek 7½ włók pod Niedźwiedzkiemi na prawie magdeburskiem z obowiązkiem ½ służby.

Stacze (Staczen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1482 Janowi Werdzie, Stańkowi Staczkowi, Janowi Staczkowi, Mikołajowi i Jakubowi 30 włók położonych po obu stronach strumyka Małkiń aż pod jezioro rajgrodzkie i Krzywe.

Chrościele (Chroschzillen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje Janowi Chrościelowi na prawie magdeburskiem 15 włók wraz z niższem sądownictwem i z obowiązkiem jednej służby zbrojnej. Dan w Ełku r. 1483; pomiędzy świadkami Paweł Skarzyński, burgrabia łecki.

Dalnice (Dalnitzen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1483 mieszkańcom wsi Ełk a mianowicie sołtysowi Jerzemu, Janowi Sordachowi, Maciejowi Garnmeister, Michałowi Pęckiemu, Mikołajowi Wiśni, Marcinowi Łosiowi, Piotrowi Rostuszowi i innym nadwyżkę jakąś nad rzeką Łeką aż do mostu miłuckiego i 6 morgów łąk.

Lipińskie pod Ostrymkołem (Lipinsken).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1483 Walkowi, Maćkowi, Alexemu, Raściborowi i Piotrowi Lipińskim 15 włók na prawie magdeburskiem.

Madejki (Madeyken).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1483 Maciejowi Madejce 5 włók na prawie magdeburskiem; granice: Czarny Mikołaj, Moldzie i Lepaki. Obowiązkiem Madejki jest nosić listy z Ełka nad granicę litewską do Rajgrodu; gdy zaś z Zakonem wyrusza ku Litwie, tenże zaopatrzy jego i konia jego w żywność. Dan w Ełku r. 1483.

Czarne Mikołaje istniejące r. 1483 i 1600, są dziś nieznane.

Małkiń al. Makosieje (Melkin, Melckenen, Makoscheyen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1483 Wojciechowi, Maćkowi, Jakubowi Pacołtom, Janowi Gronostajowi i Janowi Brodowskiemu na prawie magdeburskiem 15 włók wolnych od tłoki, położonych po obu brzegach strumyka Małkiń aż pod jezioro Selmętno, oraz niższe sądownictwo.

Sypitki (Schipitchen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1483 Jakubowi Sypitce, Piotrowi Rochutowi i Stańkowi Ozorkowi na prawie magdeburskiem 22½ włók wolnych od tłoki nad strumykiem Małkiń.

Szarek (Sarcken).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1483 Piotrowi Juchnie 5 włók nad jeziorem Szarek na prawie magdeburskiem i 3 morgi łąk pod Rochosakami i Nową wsią. Świadkiem był braciszek zakonny Paweł Skarzyński.

Bździele (Bedzeloven al. Baytkow).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1484 Maciejowi, karczmarzowi nowowiejskiemu, na prawie magdeburskiem 15 włók nad jeziorami Bajtkowo i Bajtkówko, pod Suczkami i majątkiem Jana Smolskiego (Smolschy).

Suczki (Suczken) istniały już r. 1484.

Gramackie al. Gorczyce (Gramaczken, Gortzitzen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje Janowi Dewmenreder na prawie magdeburskiem 20 włók w Gramackich między jeziorami Długie, Groszczyczka (Gorczyczka?) a mazowiecką granicą. Dan w Ełku r. 1484.

Popowo (Poppowen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, mając na względzie spustoszenia wojenne i morowe powietrze, wyznacza 23 włók położonych pod Długoszami między strumykiem Różanica a granicami mazowiecką i litewską na lokacyą wsi dannickiej, poświęcając je ku chwale boskiej i czci najś. panny i ś. Anny ołtarzowi w kościele ś. Katarzyny w Ełku, przy którym ksiądz wieczną ma odprawiać mszę. Nad ołtarzem czuwać ma dwóch towarzyszy zamkowych i kto ze wsi będzie wybrany. Mieszkańcy winni czynsze płacić księdzu. Włóki dannickie mają prawo chełmińskie i wolne są od tłoki, sołtys ma 3 włóki ziemiańskie i niższe sądownictwo.

Popowo było r. 1553 w posiadaniu Filipa Kobylińskiego, sędziego ziemskiego. — R. 1600 mieszkają tam sami Polacy.

Grabnik (Grabnicken).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje Jerzemu Suczce (Schuczka) 60 włók celem założenia wsi dannickiej w Grabniku na prawie chełmińskiem, a jemu samemu 4 włóki sołeckie. Dan w Ełku r. 1484. — W Grabniku mieszka r. 1600 sama ludność polska.

Burnie (Burnen) i Dudki (Duttken) istniały już r. 1484.

Grądzkie (Gruntzken).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje Stańkowi Chełchowi (Kelch), Mikołajowi, Pawłowi, Jakubowi i Janowi Grądzkim (Gronczken), Wasilowi i Klementowi Brodowskim na prawie magdeburskiem 37½ włók nad strumykiem Przepiórka między Burniami, Dudkami i Koleśnikami, z obowiązkiem 2 służb zbrojnych. Dan w Ełku r. 1484. — R. 1559 dostaje ks. pleban Grodzicki od ks. Olbrachta 2 włóki w Grądzkich.

Sordachy (Schordachen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje Janowi Sordachowi na prawie magdeburskiem 20 włók wolnych od tłoki i pańszczyzny nad jeziorem Selmętno w kierunku ku Ryglowi, Rygielnicy i Budziłowu, oraz 12 morgów łąk pod Dąbrowskiemi. Dan w Ełku r. 1484.

Ostrowo (Ostroffen).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, sprzedaje r. 1484 Piotrowi nad jeziorem Selmętno i pod Budziłowem 1 włókę ziemiańską zwaną ostrów.

Budziłowo (Butschill, Butschelen Budzilowen) istniało już r. 1484.

Rudolf v. Diepoltskirchen kontor ryński nadaje Iwaśkowi i Pietraszowi 2 włóki w Budziłowie między Sypitkami, Prostkami i Makosiejami na prawie magdeburskiem. Dan w Ełku r. 1510.

Borki (Borken) otrzymują r. 1484 Langhemde czyli Langheimowie z 40 włokami nadanemi prawem magdeburskiem.

Ks. Olbracht nadaje r. 1546 Grzegorzowi, Andrzejowi i Pawłowi Langhemde na prawie magdeburskiem 15 włók pod Borkami między Miluszami, Śniepiami, Sitnem (Sitnen) i Dylkowem za to, że mu odstąpili rybołówstwo w strumyku łuknańskim w powiecie ryńskim.

Rygielnica (Kl. Rygel, Rygelnitcze) istniała już r. 1484.

R. 1544 nadaje ks. Olbracht Janowi Małeckiemu (Maletius), plebanowi łeckiemu, 5 włók i 20 morgów nadwyżki nad jeziorem rygielskiem i strumykiem Rygielnica. Dan w Królewcu dnia 16 Października r. 1544.

Dąbrówka al. Koziki (Koschicken).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje Maciejowi Sodachowi na prawie magdeburskiem 15 włók położonych nad jeziorem Selmętno i zwanych Dąbrówką. Dan w Ełku r. 1485.

Żydy (Sieden, Schieden).

Jerzy Ramung v. Ramek, kontor ryński, nadaje r. 1485 Stanisławowi Lisińskiemu na prawie magdeburskiem 20 włók wolnych od tłoki nad granicą laszkowską po obu stronach strumyka Pisanica i pod Cierpiętami.

Ks. Olbracht nadaje Walentemu Bule r. 1565 4 włóki pod Żydami między Monetami (Golubką) i Ropelami.

W. Laszki (Laschken) istniały już r. 1485.

Roku 1525 kupił Jakub z Laszek 1 morg łąk pod Pisanicą i Budziłowem od Wojtka i Jana Pietraszów z Sypitek.

Wiśniewo (Wischnowen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje Gotartowi Karbowskiemu na prawie chełmińskiem 66 włók między Grajewskiemi (Graiefsken), Krzywem i Laszkami celem założenia wsi dannickiej; Karbowski otrzymuje 6 włók sołeckich, wolnych od czynszu i tłoki. 15 lat wolności. Dan w Ełku w poniedziałek po niedzieli głuchej r. 1486. — Wiśniewo posiada r. 1600 samę polską ludność.

Wiśniewko al. Kopijki (Kl. Wischnowen, Kraieffsken, Kopicken) istniało już r. 1486; Zakon bowiem nadał tamże Grajewskim 60 włók, oraz 30 morgów między Długoszami a Dąbrowskiemi na prawie magdeburskiem.

R. 1588 sprzedają Kiersztan i Andrzej Munichaw, bracia, swój majątek to jest 13 włók w Wiśniewku Bartoszowi i Maciejowi Rogalom (?).

Szlachetny Jerzy Grajewski sprzedaje r. 1590 szlachetnemu Bartoszowi Rogali 20 włók i 10 morgów w Wiśniewku i Kopijkach za 3000 zł. p. Akt ten podpisują Jerzy, Jan i Stanisław Grajewscy, synowie pana starosty na Wiźnie. Jędrzej zaś, Stanisław, Melchior i Piotr Grajewscy sprzedają tymże Rogalom 7 włók. R. 1600 mają Bartosz i Jan, synowie Jakuba Grajewskiego, oraz Piotr i Jan Grajewscy tam 20 włók.

Rękusy (Renkussen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje r. 1494 Maciejowi Rękusowi (Renkus, Rankus) na prawie magdeburskiem 7½ włók między Bartoszami, Czarnym Mikołajem, kowalem z Szarku i Zceysen (?).

Jabramki (Jebramken).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje r. 1495 Mikołajowi i Piotrowi na prawie magdeburskiem 5 włók między Sypitkami a Krzywem. Pomiędzy świadkami Jan Stańkowicz.

Skrzypki (Skrzipken).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje r. 1495 Stańkowi, Lechowi (Leck?) i Maćkowi, oraz Stańkowi na prawie magdeburskiem 15 włók nad jeziorem Przepiórka między Lisewem a Borzymami.

Borzymy (Borsimmen) istniały już r. 1495.

W. M. Fryderyk, książę misieński, nadaje Janowi i Grzegorzowi Borzymom (Borsim), braciom, na prawie magdeburskiem 50 włók i 2 włóki bagna olszowego z niższem sądownictwem i z obowiązkiem 3 służb zbrojnych, oraz wolne rybołówstwo w jeziorze Przepiórka. Dan w Tapiewie w niedzielę po ś. Łucyi r. 1503.

Czyncze (Zintschen) zakłada r. 1496 Paweł Czyncz ( Ziensch ).

Bajtkowo (Baitkoffo, Gr. Baitkoff).

Jan v. Tieffen W. M. nadaje wielmożnemu Pawłowi Grabowskiemu wieś Bajtkowo z 40 włókami na prawie magdeburskiem. Dan w Rastemborku r. 1497 we środę po ś. Gawle.

Stanislaus Lawsky, heres in Grabowo, … donat nobili Mathaeo unum mansum mensurae Culmensis in villa et bonis vulgariter nuncupatis Baytkowo … Matthaeus potest fovere canes ad venandum lepores et vulpes; praeterea iste liber erit a mandato advocati al. od posłuszeństwa kule … Datae in Lawy die b. Viti a. d. 1528, praesentibus servitoribus nostris Joanne Pomięthowsky, Jacobo Dąbrowski, Stanislao Czosznowski etc.

Po śmierci wojewody mazowieckiego (Stanisława) Grabowskiego czyli Ławskiego r. 1576 dostało się Bajtkowo drogą spadku Wojciechowi Popielskiemu a po tegoż śmierci Janowi Zwierzchowskiemu, który wieś tę sprzedał Bartoszowi i Maciejowi Rogalom.

Stożne (Stosnen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje r. 1503 na prawie magdeburskiem Piotrowi Buczynie 7½ włók w Stożnych.

Łoje (Loyen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje r. 1504 Michałowi i Maciejowi Łojom, braciom stryjecznym, na prawie magdeburskiem z wolnością 6–letnią 7½ włók nad Selmętnem między Małkiniem czyli Makosiejami a Prostkami (?). Później mieszka w Łojach dwóch Krystyanów Łojewskich i Frycz Łojewski.

Pisanica (Pisanitzen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje Janowi Konewce (Konnefk) 30 włók nad strumykiem Pisanicą pod Żydami celem lokacyi wsi dannickiej, wyznaczając 12 lat wolności a dla sołtysa 3 włóki sołeckie. Dan w Ełku r. 1513. W Pisanicy mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Buczki (Butschen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje r. 1505 Janowi Bogdanowi, małemu Bogdanowiczowi (Bogdanoitz) i Janowi Narkowi na prawie magdeburskiem 2 włóki nad strumykiem rajgrodzkim pod Krzywem.

Prawdziska (Praffdzisken, Prawdischken).

Jakub Reiff zwany Walter, wójt lecki, sprzedaje r. 1505 Jadamowi (Sandam ?) i Mikołajowi Belom 10 włók pod Prawdziskami, biorąc za włókę 3 dobre woły.

Ropele (Ropilen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, wójt ryński, nadaje Janowi Ropelowi (Rupil) r. 1505 na prawie magdeburskiem 2 włóki między Sędkami a Łaszkami.

Giże (Gieschen) istniały już r. 1508; r. 1512 sprzedaje, Rudolf v. Diepoltskirchen, wójt ryński, na prawie magdeburskiem Maciejowi Giży 1 włókę położoną niedaleko Macieja Sordacha.

R. 1523 sprzedaje Baltazar v. Blumenau, wójt łecki, Maciejowi Giży ostrów przy jeziorze Selmętno. — Krzysztof v. Zedwitz, starosta łecki, sprzedaje r. 1532 Klimkowi, Maciejowi, Jakubowi i dwom Wojtkom 3 włóki boru w Giżach do wykarczowania.

Niedźwiedzkie (Medewezke) istniały już r. 1509.

Sokoły al. Sokółki (Socollen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje r. 1509 Nikołajowi, Stańkowi, Janowi, Andrzejowi, Pawłowi i Stańkowi Kitce na prawie magdeburskiem 15 włók między Gramackiemi a Wityńskiemi (Witenczken) po obu stronach strumyka Rożanica (Rosentzke).

Wityńskie pod Sokołkami (1509) nieznane dziś.

Helmany (Helmanen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje r. 1510 Adamowi Helmanowi i jego synom Nikołajowi, Pawłowi i Grzegorzowi 10 włók na prawie magdeburskiem z obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

Lachy al. Brodowo (Lachen, Brodoffsken).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, sprzedaje r. 1513 Szymonowi Koleśnickiemu z Cierpiąt 5 włók w Lachach między Maciejem Giżą a Wiśniowem z obowiązkiem ½ służby zbrojnej.

Romanowo (Romanowen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje Nikołajowi i Jakubowi Inom 33 włók we wsi Romanowo celem lokacyi wsi dannickiej; 3 włóki ziemiańskie przeznacza dla sołtysów na prawie chełmińskiem. Dan w Ełku r. 1513. — W Romanowie mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Przekopka (Przekopken).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje Mikołajowi Menczel (Mieczysław); karczmarzowi łeckiemu, 33 włók celem lokacyi wsi dannickiej, zwanej Przekopką, między Chełchami a majątkiem Stefana Kowalowskiego (Kaffeloffsken t. j. Lega). Mikołaj Menczel dostaje 3 włóki sołeckie na prawie chełmińskiem. Dan w Rynie r. 1515. — W Przekopce znajduje się r. 1600 tylko polska ludność.

Barany (Barann).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, nadaje r. 1516 staremu słudze Marxowi Keyper na prawie magdeburskiem 4½ włóki, które w skutek śmierci Stefana Barana Zakonowi przypadły.

Lega (Legen).

Rudolf v. Diepoltskirchen, kontor ryński, odnawia Stefanowi Kowalowskiemu spalony przywilej na 30 włók, z których 15 leży między Sędkami a Szczudłami, drugie 15 nad rzeką Legą aż pod granicę chełchowską i zatwierdza mu prawo magdeburskie. Dan w Ełku r. 1516.

Karbowskie (Quesaw, Karwoffsken, Karboffsken).

Faustyn v. Weiblingen, namiestnik ryński, podaje do wiadomości, że Alexemu Jurskiemu odebrał dobra jego w Piankach, gdyż w ostatniej wojnie nie spełnił swych obowiązków względem Zakonu, oraz że mu Maciej Karbowski odstąpił 15 włók, które tamże miał z obowiązkiem ¼ służby, aby mógł na tych 30 włókach założyć wieś dannicką. Za to nadaje Karbowskiemu 15 włók w Quesaw nad jeziorem Bajtkówko w powiecie łeckim, gdzie tenże oddawna posiadał włók 7½; wszystkie 22½ nadaje teraz namiestnik prawem magdeburskiem i obowiązkiem jednej służby zbrojnej. Dan w Rynie r. 1523.

Kobylin z 50 włókami otrzymali r. 1529 Jan i Filip Kobylińscy i szwagier ich Jan Wysocki na prawie chełmińskiem.

Kobylin, Krupin, Sołtmany i Popowo były r. 1553 w posiadaniu Filipa Kobylińskiego, sędziego ziemskiego. — R. 1560 kupują Jan, Walenty, Tomasz i Balcer Kobylińscy, bracia, 22 morgów położonych między Sołtmanami, Popowem i Krupinem.

Wityń (Wittinsken).

Ks. Olbracht odnawia Wojtkowi (Wojtky) Wityńskiemu przywilej na 20 włók nadanych prawem magdeburskiem, które mu w ostatniej wojnie Mazowszanie zatracili, w ten sposób, jak Algereitowie z Żmudzinami w straduńskiem mają. Dan w Królewcu r. 1532.

M. Laszki (Laschken).

Ks. Olbracht nadaje r. 1534 Wojtkowi, Szymanowi, Markowi, Pawłowi, Janowi i Stańkowi na prawie magdeburskiem 20 włók w M. Laszkach pod Małkiniem.

Zalesie al. Szeligi (Zaluschen ? Scheligen).

Ks. Olbracht nadaje r. 1536 Michałowi Piątkowskiemu na prawie magdeburskiem majątek Zalesie (Zalusche ?) z 15 włókami nad jeziorem Selmętno między Buczkami, Żelazami, Dalnicami i Mrozami.

Woszczele al. Nowy Małkiń (Woschtzilcken).

Ks. Olbracht sprzedaje r. 1538 Marcinowi Woszczelkowi (Woszczilka) 3 włóki ziemiańskie na sołectwo i nadaje mu 30 włók na lokacyą wsi dannickiej, zwanej Nowy Małkiń, między Małkiniem, Chrzanowem, Siedliskami, Wityńskiemi i jeziorem Zawindy. — R. 1600 mieszkają w Woszczelach prócz Polaków także niektórzy Niemcy.

Ostrykół (Ostrokollen, Scharfenrade).

Ks. Olbracht nadaje r. 1538 sołtysowi i mieszkańcom wsi Ostrykół prawo chełmińskie i 40 włók; z nich 4 dla plebana, 2 dla kościoła i 3 dla sołtysa, którym był Daćbóg z Prostek.

R. 1552 kupuje Lenart Chocznowski (Gojnowski ?), pleban ostrokolski, 5 włók boru między Długoszami, Kosowem i Wiśniewem. — W Ostrymkole znajdujemy r. 1600 tylko polskich mieszkańców.

Płachetnie al. Ciesy (Zieschen) założono r. 1545 na prawie chełmińskiem i nadano wolnem rybołówstwem w jeziorze Krzywem. — Roku 1650 zatwierdzono mieszkańcom ciesowskim wszystkie przywileje.

Dylkowo i Sitno pod Borkami (1546) nieznane dziś.

Milusy (Milussen) i Śniepie (Schnippen) istniały już r. 1546.

Czerwonka al. Rothflies (Cirwoncken).

Ks. Olbracht sprzedaje r. 1548 Pawłowi Bronakowi 3 włóki sołeckie na prawie chełmińskiem w Czerwonce (Rotenfliess) celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach między jeziorem Zawindy, Liskami w straduńskim powiecie a Grabnikiem. W Czerwonce mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Pogorzel al. Kałęczyn.

Ks. Olbracht podaje do wiadomości r. 1548, że Klimek Giża (w tekście mylnie zapewne Clinschki, Glinszki Giescha) z synem swoim Janem kupili razem 3 włóki sołeckie  — ojciec 2 a syn 1 — celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach w Pogorzelu między 5 włókami plebana łeckiego, Żelazkami, Ryglem, Wiśniewem i Sordachami. — W Pogorzelu mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Kosowo al. Kosewo istniało już r. 1552.

Krupin istniał już r. 1553.

Żelazki (Schelasken).

Ziemianie w Żelazkach dostają r. 1553 na prawie magdeburskiem 20 włók.

Kulisze (Kulischen ) pod Rękusami nie istnieją już.

Ks. Olbracht nadaje Nikołajowi Kuliszowi 7½ włók w Rękusach r. 1558 na prawie magdeburskiem.

Pistki (Pischken, Pitschken).

Ks. Olbracht nadaje Marcinowi Kroście, mistrzowi rybackiemu w Rynie, r. 1559 włók 15 w Pistkach.

Sołtmany (Soltmannen) istniały już r. 1553.

R. 1564 dostaje Wojtek Karwowski (Karwoffski), który ks. Olbrachtowi odstąpił sołectwo swoje w powiecie węgoborskim, 2 włóki w Sołtmanach pod Prostkami.

Sikory (Schikorn).

Mieszkańcy sikorscy przysposabiali od dawien dawna klepki na potrzebę zamku łeckiego a za to byli wolni od obowiązków oraczowskich; że zaś ostatecznie okazali się niezdatnymi do takiej roboty, uwolniono ich r. 1564 od niej, oraz od pańszczyzny ręcznej i podwody. Za to jednak mieli dawać rocznie 7 grzywien celem najmowania „budników“, którzyby w ich miejscu robili klepki, oraz płużne oraczowskie od dymu, zwozić 45 korcy owsa do spichlerza królewieckiego za wynadgrodzeniem 5 szelągów od korca, skosić jeden morg trawy i zwieść do obory lub do owczarni zakonnej.

Małeczewo (Malleszcewen) zakłada r. 1566 Hieronym Maletius, pleban łecki. — Około r. 1574 istniały już następujące wsie:

Białojany (Biali yan), Bienie, Ciernie (Czirnen), Długochorzele (Chorellen), Długie (Dluggen), Jędrzejki (Yendreyken) Kuźmy (Kusma), Miłuki (Milucken), Mącze (Moncen), Mąki (Moncken), Przepiórki (Przepiorken), Romoty (Romoten), Szarejki (Schereyken), Szczyłkowo (Sczilkowen) dziś nieznane i Zdedy.

Zawady (Sawaden).

Ks. Jerzy Fryderyk pozwala Bartoszowi i Maciejowi Rogalom, braciom, nabyć od Kiersztana (Kersten ) i Andrzeja Munchauer dobra Zawady z jeziorem Krzywem za 3000 zł. p. Kupno odbywa się w Ełku dnia 18 Marca r. 1588 przed sędzią ziemskim, Balcrem Kobylińskim.

Zalesie al. Królowa Wola istniała już około r. 1600.

Ludność powiatu łeckiego była, jak widzieliśmy, prawie wyłącznie polską, jak tego nazwiska wsi, założycieli i właścicieli ich dowodzą. Litwini bowiem, którzy w kolonizacyi powiatu brali udział, byli już spolszczeni, jak imiona ich pokazują. O ludności niemieckiej nie ma co mówić, bo jej prawie wcale nie było. Kilka nazwisk niemieckich tu napotkanych nie są bynajmniej oznaką narodowości, bo u niektórych imiona są polskie; po części są wątpliwej natury; a nawet wątpliwych uważawszy za Niemców, będzie jednak ich liczba tak nieznaczna, że w rachubę wcale nie wchodzą. Dlatego téż około r. 1600 tylko w jednej wsi Woszczele znadujemy nieco nazwisk niemieckich. W Szarejkach, wsi z nazwą litewską, mieszkali r. 1662: Mojżesz Janowicz (Janoitz), Adam Wojkowicz (Woitkoitz), Tomek Koszorzuk, Krzysztof Janowicz (Janoitz) i Jan Wojkowicz (Woitkoitz).

Dóbr rycerskich było w powiecie łeckim bardzo mało, bo obejmowały r. 1600 ledwie dwieście kilkadziesiąt włók; pomimo to znajdujemy dosyć znaczny szereg szlacheckich familii polskich, które w różnych czasach tu miały posiadłości, n. p.

Arciechowscy w Kuźmach i Ogródku.

Baranowscy.

Barcikowscy w Gorczycach.

Borkowscy - Langheim w Borkach, Ledze i Miechowie.

Brodowscy.

Ciesielscy w Kobylinie i Krupinie.

Czechańscy 1622.

Drygalscy w Kopijkach, Krzywem, Miluszach, Niedźwiedzkich i Pistkach.

Dulscy w Kopijkach.

Dybowscy w Borkach.

Galerowie w Kopijkach.

Glińscy 1622.

Grabowsy w Bajtkowie.

Grajewcy w Bajtkowie i Kopijkach.

Jasińscy w Borkach.

Kobylińscy w Borkach, Kobylinie, Miechowie, Popowie i Sołtmanach. Filip Kobyliński był r. 1553 a Balcer Kobyliński 1583—1600 sędzią ziemskim łeckim; ten sam urząd piastował i Mikołaj Kobyliński, który taką po polsku złożył przysięgę: „Ja Mikołaj Kobyliński, ślubuję y przysięgam Panu Bogu wszechmogącemu y zwierzchności mojey tak wyższey jako y niższey y też wszytkim obywatelom powiatu łeckiego wiernym być, sprawy równie wszytkich tak bogatych jako y ubogich tak obywatelów jako y gościów, sierót, wdów z pilnością przesłuchać, one dobrze pojąć y zrozumieć, sprawiedliwość podług prawa y landrechtu naszego pruskiego znać y czynić, niesprawiedliwość tępić y niszczyć, dekrety y wyroki sprawiedliwe kaliżdemu podług naywyższego rozumu mego wydawać, niedbając nic ani na przyjacielstwo ani na łaskę, gniew, bojaźń, podarki, pieniądze ani na pożytki własne, jakiekolwiek by być mogły; strón, które przed prawem do czynienia mają, jedney naprzeciw drugiey nie pobudzać, porady y rozumu nie dodawać a tajemnic sądowych nieobjawiać: ale tak się chcę zachować w powołaniu moim, jako na pobożnego, cnotliwego, sprawiedliwego sędziego przysłuża y przynależy, a jeślibym téż co niesłusznego o zwierzchności mojey tak wyższey jako téż y powiatney usłyszał, ślubuję to objawić, ku czemu mi Boże pomóż y słowo jego święte.

Kosakowscy.

Kowalewscy w Ledze.

Krajewscy w Kopijkach i Małeczewie.

Krostowie w Pistkach.

Ławscy al. Grabowscy w Bajtkowie.

Lipscy w Rogalach i Wierzbowe.

Łochowscy w Borkach.

Łosiowie w Pistkach.

Małeccy w Małeczewie i Rygielnicy.

Miłewscy w Ledze.

Morsztynowie w Kobylinie.

Mroczkowie w Kuczach.

Okołowiczowie w Ledze i Przekopce.

Opaccy.

Ostrowscy w Sordachach.

Pełkowscy w Liskach.

Popielscy w Bajtkowie.

Prostyńscy.

Prostkowie w Ogródku.

Przyborowscy w Wytyniu.

Radzimińscy w Pistkach.

Rogalowie - Biberstein w Bajtkowie, Kopijkach, Ledze, Wierzbowie, Siedliskach i Zawadach.

Rogalscy w Siedliskach.

Sierakowscy w Kobylinie.

Sokołowscy w Kobylinie.

Tybowie w Bajtkowie.

Wawrowscy w Popowie i Przytułach.

Wesołowscy w Kopijkach czyli Wiśniewku.

Wierzbiccy w Dorszach.

Wilkowscy al. Sobobolińscy w Kobylinie i Krupinie.

Wysoccy w Kobylinie.

Wytyńscy w Ledze i Wytyniu.

Zabiełłowie w Kopijkach.

Zielińscy w Ledze.

Zwierzchowscy w Bajtkowie.

 

Powiat straduński czyli oleckowski
Powiat węgoborski

statystyka