O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich

O ludności polskiej

w Prusiech niegdyś krzyżackich


Wojciech Kętrzyński

Część II. Kolonizacya polska w Prusach wschodnich.


M) Powiat straduński czyli oleckowski.

 

Południową część powiatu oleckowskiego, która wówczas jeszcze do wójtostwa leckiego należała, zaczęto kolonizować już w XV wieku. Z postępem kolonizacyi utworzono z tej części, oraz z przyległej puszczy nad granicą litewską w początku XVI wieku powiat straduński, który, gdy rezydencyą starostów przeniesiono do Olecka, zwano potem oleckowskim.

Płociczno (Gr. Plotzitznen).

Jan v. Beenhausen, kontor brandenburski, nadaje Pawłowi Pęckiemu na prawie chełmińskiem 40 włók między jeziorem łeckiem (stagnum Lüke) a rzeką Łeką z obowiązkiem podwójnej służby konnej. Działo się w zamku leckim r. 1438 w wilią wywyższenia ś. krzyża.

St. Juchy (Alt-Jucha).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, odnawia wiernym swoim z Juch Grzegorzowi, synowi Piotra, Jerzemu, synowi Bartłomieja, Jakubowi, Pawłowi, Mikołajowi, Maćkowi, Pawłowi, synowi Marcina, Wawrzyńcowi, Janowi, Piotrowi, Dominikowi, Jakubowi i Ablowi przywilej na dobra ich położone nad jeziorem Henzelewskiem, to jest 30 włók nadanych prawem magdeburskiem. Dan w Lecu r. 1461. — R. 1487 założono tu kościół; ks. Paweł otrzymał 6 włók między jeziorami Sząstakiem a orzechowskiem i 6 morgów łąk.

Czaple(Zappeln).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje r. 1471 Maćkowi, Jakubowi i Janowi na prawie magdeburskiem 15 włók z obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

Kowale (Kowahlen).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje r. 1471 Stanisławowi Litwinowi na prawie magdeburskiem 15 włók na Pohyblu z obowiązkiem jednej służby konnej.

Krzyżewo (Krzisöwen).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje r. 1471 Bogdanowi 15 włók wolnych od czynszu, dziesięcin i tłoki na prawie magdeburskiem.

Sobole (Sobollen).

Wit v. Gich, kontor brandenburski nadaje r. 1471 Stanisławowi Litwinowi na prawie magdeburskiem 15 włók na Pohyblu z obowiązkiem jednej służby konnej.

Szofy (Soffen, Horschfelde).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje r. 1471 Maćkowi Szofowi 30 włók wolnych od czynszu, dziesięcin i tłoki w Horschfelde na prawie magdeburskiem.

St. Kukowo (Kukowen, Kukoffen, Kochinwein).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje Stańkowi Musowi na prawie magdeburskiem 30 włók w Kukowie z obowiązkiem 2 służb zbrojnych. Dan w Brandenburgu r. 1471.

Ks. Olbracht nadaje r. 1563 Wojtkowi i Stasiowi z Kukowa 6 włók sołeckich celem założenia wsi dannickiej na 60 włókach chełmińskich; sołtysom przyznaje wolne rybołówstwo w małem jeziorze oleckowskiem 2 sakami, oraz watami na potrzebę stołową, mieszkańcom zaś 4 włóki nadwyżki. R. 1600 mieszkają w Kukowie sami Polacy.

Jeziorowskie (Jesiorowsken).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje r. 1471 Piotrowi Jeziorowskiemu na prawie magdeburskiem 9 włók wolnych od czynszu i tłoki z obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

Zanie (Sanien, Saynen).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje r. 1472 Bernartowi 15 włók pod Czarnowem (uffm Schwarzen) z obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

Romejki (Romeyken, Romecken).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje r. 1472 Stanisławowi Romejce na prawie magdeburskiem 15 włók wolnych od czynszu i tłoki nad jeziorem Krzywianka (Krummensee) z obowiązkiem jednej służby.

Krzywe Stare (Alt Krziwen, Krummensee).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje Jakubowi Bartnikowi, Stanisławowi i Janowi, braciom, oraz Buczkowi (? Busche), Jakubowi i Walterowi na prawie magdeburskiem 15 włók nad jeziorem Krzywił (Krummensee) z obowiązkiem jednej służby zbrojnej. Dan w Brandenburgu r. 1472.

Jan v. Tiefen, wielki kontor, nadaje Jakubowi, Maćkowi, Stańkowi, Lutkowi, Buczkowi, Stańkowi i Jakubowi na prawie magdeburskiem 15 włók z obowiązkiem jednej służby zbrojnej. Dan w Lecu r. 1475.

Turowo (Turoffen).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje r. 1473 Jakubowi, Juchnowi, Telminowi (?), Andrzejowi i Iwaśkowi na prawie magdeburskiem 15 włók z obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

Nowe Juchy (Neu Jucha).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje Maćkowi i Wawrzyńcowi, braciom, Ruszkowi i Waśkowi, braciom, na prawie magdeburskiem 15 włók nad jeziorem henzelowskiem z obowiązkiem jednej służby konnej. Dan w Brandenburgu r. 1473.

Cybulki (Ziebulken).

Wit v. Gich, kontor brandenburski, nadaje Maciejowi Cybulce, Bogdanowi i Daczkowi na prawie magdeburskiem 8 włók wolnych od czynszu, dziesięcin i tłoki z obowiązkiem jednej służby. Dan w Brandenburgu r. 1473.

Piaski (Sandenn).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje r. 1474 Miszucie 20 włók celem założenia dannickiej wsi niemieckiej. — R. 1600 mieszkają w Piaskach sami Polacy.

Straduny (Stradaun).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje r. 1475 sołtysowi Jakubowi 60 włók celem założenia czynszowej wsi niemieckiej na prawie chełmińskiem. — W Stradunach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Żmudziny (Sameythen).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje braciom Michałowi, Jakubowi, Pawłowi, Wojtkowi i Andrzejowi na prawie magdeburskiem 20 włók nad jeziorem Ałówka (Ułówka ?) wolnych od czynszu, dziesięcin i tłoki z obowiązkiem jednej służby zbrojnej. Dan w Brandenburgu r. 1475.

Mikołajki (Nicolayken).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje wiernym bartnikom (bartnick) Klimkowi i Tomkowi, braciom, na prawie magdeburskiem 15 włók z obowiązkiem jednej służby zbrojnej; 12 włók leży w Mikołajkach, 3 zaś na tamtej stronie rzeki Legi. Dan w Lecu r. 1475.

Rosochackie (Rosochatzky).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje r. 1475 Maciejowi, Jakubowi i Hankowi 15 włók na prawie magdeburskiem.

Wawrzyniec v. Halle, starosta straduński, sprzedaje r. 1562 Wojtkowi Rosochackiemu z Czapel trzy włóki boru na sołectwo — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach między Kukowem, Dobkami, Jaśkami i Margrabową. — Rosochackie mają r. 1600 samę ludność polską.

Gorło (Gorlen).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje r. 1475 Wojtkowi i Jakubowi (Jakel) nad jeziorem Ułówka (Aulacken) 15 włók na prawie magdeburskiem z obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

Ks. Olbracht odnawia r. 1548 Jakubowi Gorłu, Marcinowi Szelidze, Stańkowi Szymanowi, Stańkowi Płotce, Janowi Płotce przywilej, niegdyś ich przodkom nadany, na 15 włók nad jeziorem Ułówka (Golauska).

Wężówka (Wensowka, Wenseffken).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje r. 1475 Andrzejowi i Maćkowi Janom (Jhonen) i potomkom ich na prawie magdeburskiem 5 włók nad strumykiem wężewskim.

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1565 Brożejowi, synowi Oliasza w Juniach, 2½ włók sołeckich — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 23½ włókach nadanych prawem chełmińskiem między Radziami, Panistrugami, Drygalskiem czyli Gawlikiem M., Mazuchówką, Wydminami, Cybulkami i Juniami. — W Wężówce mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Płowce (Plofftzen).

Bernard v. Balzhofen, nadszpitalnik i kontor brandenburski, nadaje r. 1475 Stańkowi, lwaśkowi, Marcinowi i Janowi na prawie magdeburskiem 8 włók pod Krzywem. — R. 1531 nabywają tamże 5 włók Michał i Narek Bogdanowicze (Bogdanson).

Niedźwiedzkie (Niedzwetzken).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje r. 1476 Stańkowi (Stennig) na prawie magdeburskiem 15 włók nad strumykiem borowym (Heideflies) z obowiązkiem jednej służby.

Krzysztof Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje r. 1558 Jakubowi, Janowi, Stańkowi (Stanigk) Pawłowiczom (Paulewitz) z Niedźwiedzkich 2½ włóki nad granicą litewską, biorąc za włókę 50 grzywien.

1) Zachodzi wątpliwość, która z form „Czarnowo, Dziarnowo“ jest właściwą. Za Czarnowem przemawiałby przekład niemiecki, gdyby nie obawa, że Krzyżacy źle to zrozumieli i tłumaczyli.

Czymochy (Czimochen, Dzimochen al. Czarnowa, Dziarnowy, uffm Schwarzen) t. j. Czymochy i Czarnowo czyli Dziarnowo 1).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje r. 1476 Klimkowi Rusinowi (Reusse) i Czymochowi, jego bratu, na prawie magdeburskiem 15 włók nad strumykiem Twardowskim z obowiązkiem jednej służby. — W Czymochach czyli Czarnowie mieszkają r. 1600 sami Polacy.

St. Babki (Babken).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje r. 1476 braciom Piotrowi i Stefanowi Babkom (Babigk) na prawie magdeburskiem 15 włók nad rzeką, Legą z obowiązkiem jednej służby. — W Babkach znajduje się r. 1600 tylko ludność polska.

Siemionki (Schemioncken).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje Stanisławowi, Staśkowi, Wojtkowi, Witkowi (Wilcke zamiast Witcke w tekście) i Miśkowi na prawie magdeburskiem 15 włók pod Cybulkami z obowiązkiem 1 służby zbrojnej. Dan w Lecu r. 1476.

Ceizy (Zeissen).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje r. 1479 (? w tekście 1472) Piotrowi Zeiss 3 włóki sołeckie celem założenia czynszowej wsi niemieckiej. — W Ceizach mieszkają r. 1600 i 1719 sami Polacy.

Wydminy (Wedme, Widminnen).

Bernard v. Balzhofen, kontor brandenburski, nadaje r. 1480 Nawirowi, sołtysowi, na prawie magdeburskiem 60 włók nad jeziorem Wedmi i 6 włók sołeckich. — W Wydminach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Bartki (Bartken).

Jakub Reiff zwany Walter, wójt lecki, poświadcza r. 1511, że Paweł z Kleszczewa kupił od Bernarda v. Balzhofen, kontora brandenburskiego (1474—1480) ½ służby pod Kleszczewem.

Kleszczewo (Chliszowa, Clissöwen) istniało już przed założeniem Bartek.

Jan v. Tieffen, kontor brandenburski, nadaje Stańkowi i Piotrowi, Janowi, synowi Mikołaja, .... Maćkowi, Bernartowi i Marcinowi 45 włók w Kleszczewie w powiecie leckim wolnych od czynszu, dziesięcin i tłoki, na prawie magdeburskiem z obowiązkiem 3 służb zbrojnych. Dan w Lecu r. 1488.

Kałtki (Kaltken) i Olszewo (Olschewen).

Jan v. Tieffen, kontor brandenburski, nadaje Marcinowi Kałtce i Mikołajowi na prawie magdeburskiem 40 włók każdemu po 20 — z obowiązkiem 2 służb zbrojnych. Dan w Lecu r. 1480. — R. 1600 mieszkają w Kałtkach i Olszewie sami Polacy.

Liski (Lisken).

Jan v. Tieffen, kontor brandenburski, nadaje r. 1481 Janowi, Stanisławowi, Pawłowi, Tomaszowi, Marcinowi i Nikołajowi 15 włók na górze Krotel między dworem liskowskim, Steinfliess a jeziorami Rekient i Garbas.

Tenże nadaje tegoż roku Janowi, Stanisławowi i Marcinowi na prawie magdeburskiem 15 włók tamże i niższe sądownictwo.

Kile (Kiehlen).

Jan v. Tieffen, kontor brandenburski, nadaje r. 1485 Szymonowi i jego synowi Andrzejowi na prawie magdeburskiem 8 włók pod Turowem i nad granicą litewską z obowiązkiem jednej służby.

Radzie (Radzien).

Jan v. Tieffen, kontor brandenburski, nadaje Radziowi (Raze) i Mazurowi (? Monsur, Mausur) 10 włók na prawie magdeburskiem. Dan w Lecu r. 1485.

M. Skomętno (Kl. Skomentnen).

Jan v. Tieffen, kontor brandenburski, nadaje Mikołajowi młyn w M. Skomętnie z 2 włókami, od których płacić winien czynszu 4 grzywny mniejsze. Dan w Stradunach r. 1486.

Długie (Dluggen).

Melchior Köchler v. Schwansdorf, kontor brandenburski nadaje r. 1491 Piotrowi Głombie, Jackowi, Maćkowi i Marcinowi na prawie magdeburskiem z obowiązkiem jednej służby 15 włók pod Dziarnowem, które kupili i zapłacili.

Zocie (Sotzien).

Melchior Köchler v. Schwansdorf, kontor brandenburski, nadaje r. 1493 Nikołajowi, Maciejowi i .... Zociom na prawie magdeburskiem 15 włók nad granicą litewską z obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, poświadcza r. 1567, że Wojciech z Wysockich kupiwszy r. 1561 za czynsz zwyczajny 2 włóki, sprzedał takowe 3 braciom z Zociów Piotrowi, Walkowi i Wojtkowi za 15 grzywien.

Maże (Maaschen).

Melchior Köchler v. Schwansdorf, kontor brandenburski, nadaje Jakubowi, Bartoszowi, Piotrowi i krawcowi z Pohybla na prawie magdeburskiem 15 włók na Pohyblu wolnych od czynszu i tłoki. Dan w Lecu r. 1494.

Kalinowo (Callinowen ) istniało już r. 1499.

R. 1561 nadaje ks. Olbracht dąbrowę w Kalinowie wraz z łąką Stanisławowi Sówce (Soffka). — W Kalinowie mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Ginie (Gingen, Ginnien).

Jakub Reif zwany Walter, wójt lecki, poświadcza, że Grzegorzowi Ginio (Gyne, Ginne) nadał 4 włóki. Dan w Stradunach r. 1506.

Zabielne (Sabielnen) istniały już r. 1508. — Ks. Olbracht nadaje r. 1565 Janowi Podersbach, pisarzowi zamkowemu w Stradunach, na prawie chełmińskiem 10 włók celem założenia wsi dannickiej na 27 włókach między Dudkami, Zajdami i Giżami.

Szeszki (Seesken pod Zabielnemi) dziś nieznane.

Szymon v. Drahe, wielki kontor i namiestnik pruski podczas nieobecności wielkiego mistrza, poświadcza r. 1508, że Roman i Jan Bartudłowie od wielkiego mistrza kupili 15 włók nadanych prawem magdeburskiem pod Zabielnemi za 40 grzywien mniejszej wagi, 12 wołów i 2 kuny.

Wilkasy (Wilkaschen).

Szymon v. Drahe, wielki kontor i t. d. poświadcza r. 1508, że W. M. ks. Fryderyk misieński sprzedał Pawłowi, Jerzemu i Janowi na prawie magdeburskiem 15 włók między Sobolami a Niedźwiedzkiemi. W Wilkasach mieszkali r. 1533 Wojtek i Marczyk, r. 1538 Stańko, ojciec Urbana, r. 1555 Jakub Kowal, r. 1616 Adam Kowalek.

Zelki (Selken, Neuhof) istniały już r. 1513.

Rydzewo (Riedzoffen).

Piotr Schwarz, burgrabia straduński, sprzedaje Pawłowi i Stanisławowi Rydzewskim z Mazowsza kawał boru między jeziorami Kociołek (Kessel) i Kukówka, który przedtem miał Stanisław Zembrzycki z Mazowsza; po wykarczowaniu boru otrzymają 15 włók na prawie magdeburskiem z obowiązkiem jednej służby zbrojnej i 10 lat wolności. Dan w Stradunach r. 1526.

Zaborowo (Saborowen).

Piotr Schwarz, burgrabia straduński, poświadcza r. 1531, że Daniel i Jan Chodurowie kupiwszy niegdyś za 48 grzywien od Tomasza Kantzlera, burgrabi straduńskiego, 6 włók boru w Zaborowie, aby je wykarczować, sprzedali je teraz Stańkowi, Janowi, Łukaszowi i Nikołajowi z Mazowsza, którzy otrzymują prawo magdeburskie z obowiązkiem ½ służby zbrojnej.

Sikory (Sikorren).

Ks. Olbracht podaje r. 1556 do wiadomości, że ś. p. burgrabia Piotr Schwarz sprzedał majątek ziemiański obejmujący włók 15 za pewną kwotę; książę zatwierdza to kupno potomkom pierwszych właścicieli a mianowicie Dawidowi, Łukaszowi, Marcinowi i Józefowi, synom ś. p. Stanisława Króla, oraz Piotrowi Rostkowi, Marcinowi Czynczce (Tschintzka) i Marcinowi Czesiowi, nadając owe włóki prawem magdeburskiem ad utrumque sexum, oraz jedną służbą zbrojną.

Orzechowo.

Ks. Olbracht nadaje r. 1538 Janowi Górskiemu i Marcinowi Łojowi, sołtysom wsi Orzechowo, na prawie magdeburskiem 66 włók tamże nad jeziorem Sząstak (Soymstagk), który im niegdyś ś. p. Piotr Schwarz, burgrabia straduński, wyznaczył; 6 włók jest sołeckich.

Orzechowo ma r. 1600 i 1719 tylko polską, ludność.

Dorsze (Dorschen).

Ks. Olbracht nadaje Janowi Dorszowi, Janowi Namiestnikowi (Nameschnick), Józefowi i Hartowi (?) Iwanowiczom na prawie magdeburskiem 8 włók, które im Piotr Schwarz, starosta straduński, niegdyś sprzedał. Położone są między Marcinowem, Iwaśkami, Kleszczewem i Szeszkami. Dan w Królewcu r. 1553.

Mieruniszki (Mieruntzken, Mierunsken).

Ks. Olbracht podaje do wiadomości, że Kasper v. Aulak, starosta straduński, sprzedał r. 1537 Janowi, Augustynowi, Wojtkowi i Jakubowi Pietraszewiczom, braciom z Turowa w powiecie straduńskim, 10 włók sołeckich w puszczy nad Garbasznicą za 240 grzywien celem założenia wsi dannickiej na 100 włókach nadanych prawem chełmińskiem i 9-letnią wolnością. Dan w Królewcu r. 1541. — W Mieruniszkach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Garbas Wielki.

Ks. Olbracht poświadcza r. 1548, że Kasper v. Aulak, starosta straduński, sprzedał r. 1538 Augustynowi Mazurkowi 10 włók sołeckich na prawie chełmińskiem w W. Garbasie celem założenia wsi dannickiej na 100 włókach między jeziorem W. Mieruniszki a jeziorem Bitkowa. — W Garbasie mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Starosty (Starosten), pierwotnie Młyn kleszczewski.

Ks. Olbracht nadaje r. 1538 Nikołajowi, młynarzowi z Kleszczewa w powiecie straduńskim, młyn wraz z 2 włókami roli na prawie lennem.

Tenże nadaje r. 1563 Nikołajowi Staroście z Kleszczewa na prawie lennem 6 włók i 18 morgów roli i boru, które nabył między młynem kleszczewskim a nowo założoną wsią, M. Oleck, zarazem darowuje mu jeszcze 2 włóki i wyznacza mu 8 lat wolności. — R. 1619 wieś ta już nazywa się Starosty.

Gąski (Gunsken).

W Gąskach osiadł r. 1539 Marcin Gąska (Dunsky mylnie w tekście) i syn jego Stanisław.

Iwaśki (Iwaschken). — Urbanki (Urbanken).

Ks. Olbracht nadaje r. 1539 mieszkańcom iwaśkowskim 33 włók i 33 morgów na prawie chełmińskiem i wyznacza sołtysowi Józefowi Sikorze 3 włóki.

Michał v. Eysak, starosta straduński, pozwala r. 1546 Urbanowi z Wilkas założyć młyn o jednem kole przy moście nad strumykiem Czarnym, którędy droga idzie do Iwasiek i daje mu do wykarczowania 2 włóki boru między Iwaśkami a Kleszczewem t. j. młyn Urbanki, który pod tem nazwiskiem dziś już nie istnieje; 8 lat wolności. Iwaśki mają r. 1600 samę tylko ludność polską.

Piętki (Piendtken, Piuntken).

Ks. Olbracht nadaje r. 1539 Michałowi i jego braciom, oraz Pietraszowi Jazowi na prawie magdeburskiem 15 włók między Kalinowem, Długiemi, Szymkami, Iwaśkami i Marcinowem z obowiązkiem jednej służby zbrojnej. Pietrasz Jaz dostaje 5 włók i 6 morgów. — Roku 1619 i 1621 mieszkają w Piętkach Michał Jacko i Paweł Piętka.

Marcinowo (Martzinowen) istniało już r. 1539.

Szymki (Schemken 1539) dziś nieznane.

Golubie (Gollubien).

Kasper v. Aulak, starosta straduński, odnawia r. 1541 Wojtkowi i Marcinowi z Golubia przywilej na 3 włóki położone nad granicą golubską.

1) Ob. Gąsiorowo na str. 511.

Wawrzyniec v. Halle, starosta straduński, sprzedaje r. 1564 Jędrysiowi, Jakubowi, Stańkowi, Maciejowi i Grzesiowi 3 włóki sołeckie za 180 marek celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach, nadanych prawem chełmińskiem i 10-letnią wolnością. — W Golubiu mieszkają r. 1600 sami Polacy 1).

Zawady (Sawadden).

Kasper v. Aulak, starosta straduński, sprzedaje r. 1541 Jakubowi Auglittaus z Zawad 3 włóki sołeckie nad jeziorem Laśmiada — włókę za 21 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach. — W Zawadach mieszka r. 1600 sama ludność polska.

Mazuchówka (Masuchowken).

Kasper v. Aulak, starosta straduński, sprzedaje r. 1542 Eliaszowi z Juniów i Brożejowi, jego synowi, 4 włóki sołeckie na prawie chełmińskiem — włókę za 36 grzywien — celem wykarczowania boru i osadzenia tam na 40 włókach danników.

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, odnawia r. 1561 Marcinowi Gogańskiemu przywilej na 2 włóki sołeckie, wystawiony niegdyś przez ś. p. starostę Krzysztofa Glaubitza.

M. Oleck (Kl. Oletzko) al. Pierdzilewo.

Ks. Olbracht podaje r. 1542 do wiadomości, że Kasper v. Aulak sprzedał r. 1541 Bartoszowi Leśnickiemu z Mazowsza na prawie chełmińskiem 8 włók sołeckich celem wykarczowania boru i założenia wsi dannickiej na 60 włókach między Kleszczewem a Wieliczkami.

Dziki (Dzyken), dziś nieznane.

Kasper v. Aulak, starosta straduński, sprzedaje r. 1541 Stanisławowi Trętowskiemu z Mazowsza na prawie magdeburskiem 3 włóki boru nad strumykiem Czarnym pod Strużką za 63 grzywien.

Wieliczki (Wielitzken) istniały już r. 1542 a r. 1600 posiadały samych polskich mieszkańców.

Szczecinowo (Sczeczinowen).

Kasper v. Aulak, starosta straduński, nadaje r. 1544 Rafałowi i Adamowi Bronakom z Ostrowa pod Ełkiem 4 włóki sołeckie nad jeziorem Sząstak (Samstag) w boru straduńskim celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach nadanych prawem chełmińskiem i 10-letnią wolnością. — W Szczecinowie znajdujemy r. 1719 samych Polaków.

Leśniki (Leschnicken).

Ks. Olbracht podaje r. 1562 do wiadomości, że Kasper Aulak, starosta straduński, sprzedał Janowi Leśnikowi z Kukowa 4 włóki boru między jeziorem kukowskiem a wsią Rydzewo.

Wierzbowo (Wierzbowen).

Michał v. Eysak, starosta straduński sprzedaje r. 1546 Jakubowi Wierzbowskiemu, Pawłowi i Janowi, jego synom z Rajgrodu, na prawie chełmińskiem 6 włók sołeckich — włókę za 10 kop polskich — celem wykarczowania boru między Marcinowem, Zaniami i litewską granicą i założenia tam wsi dannickiej na 60 włókach. Sołtys i chłopi otrzymują 10 lat wolności, gdyż drzewo w boru twarde a wykarczowanie jego trudne.

Jabłonowo al. Kijowo (Jeblonowa, Kioffen).

Michał v. Eysak, starosta straduński, sprzedaje r. 1547 Wojtkowi Jelitko z powiatu piskiego, na prawie chełmińskiem 3 włóki sołeckie — włókę za 30 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach położonych między Kleszczewem, Babkami i Dzięgielami. 10 lat wolności; po upływie jednak 5 lat winni od każdej włóki dawać połowę czynszu i czynić pół tłoki. — W r. 1600 mieszkają tam tylko chłopi z polskiemi nazwiskami i imionami.

Dzięgiele (Dziengellen) istniały już r. 1547.

Gawlik (Gablik).

Michał v. Eysak, starosta straduński, sprzedaje r. 1547 Marcinowi Szarejce (Scharecka, Scharejke) i Stańkowi, braciom, na prawie chełmińskiem 6 włók sołeckich — włókę za 42 grzywien — celem lokacyi wsi dannickiej na 60 włókach nad jeziorem Gawlik. — W Gawliku mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Drygalsk al. M. Gawlik (Drygalsken al. Kl. Gablik).

Ks. Olbracht nadaje r. 1549 Szymonowi, Maciejowi i Adamowi Drygalskim (Trygalski), braciom, na prawie lennem, oraz z obowiązkiem 1½. służby zbrojnej w towarzystwie pachołka 22½ włók nad strumykiem Gawlik, które kupili i zapłacili.

Łakome (Lakommen).

Majątek ten był r. 1550 w posiadaniu Jana Guta z powiatu piskiego; r. 1619 kupił go Łakomy, od którego przybrał nazwisko.

Panistrugi.

Ks. Olbracht nadaje r. 1550 Janowi, Stanisławowi i Pawłowi Strugom, braciom, na prawie lennem 15 włók roli i 3 morgi łąk, który to majątek ziemiański w zeszłym roku ojciec ich nabył i zapłacił.

Suchylasek (Sucholasken).

Michał v. Eysak, starosta straduński, sprzedaje r. 1550 Marcinowi i Janowi Masłom (Masel) z Gryz na prawie chełmińskiem 5 włók sołeckich — włókę za 30 grzywien celem założenia wsi dannickiej na 50 włókach. — W Suchym lasku znajduje się r. 1600 sama tylko ludność polska.

Dąbrowskie al. Sulejki (Dammerowsken al. Sulleyken).

Michał v. Eysak, starosta straduński, sprzedaje r. 1550 Jakubowi Dąbrowskiemu (Dornerowsky) na prawie chełmińskiem 3 włóki sołeckie — włókę za 30 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach. 6 lat wolności. W Sulejkach mieszkają r. 1719 sami Polacy.

Dudki (Dudken).

Ks. Olbracht podaje r. 1562 do wiadomości, że Michał Eysak, starosta straduński (1544—1550), sprzedał Piotrowi Pieckowi (Petzke) 6 włók sołeckich — włókę za 45 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 60 włókach. Właścicielami sołectwa byli r. 1562 Grzegorz i Marcin Dudkowie (Dudeck), którzy o zatwierdzenie kupna i nadania pierwotnego proszą.

W Dudkach mieszkają r. 1600 sami Polacy; roku zaś 1719 znajdujemy tam także niektóre nazwiska niemieckie.

Trętowskie (Trentoffsken).

Ks. Olbracht sprzedaje r. 1550 Maćkowi Piętkowskiemu na prawie magdeburskiem 1½ włóki nadwyżki, położonej obok innych 2 włók jego, które przedtem Staniek miał, między granicami Stanisława Piętkowskiego i wsi Iwaśki. Prócz tego nadaje mu jeszcze 2 włóki pod Piętkami, które niegdyś za czasów burgrabiego Piotra Schwarca nabył od Piotra Gorły.

Pomiany (Pomianen) założył r. 1552 Stańko Pomian i jego synowie Maciej i Jan.

R. 1556 posiadał tamże Jędrzej Chełch młyn i folusz i 2 włóki roli na prawie chełmińskiem.

1) Ob. str. 507—508: Golubie.

Gąsiorowo (Gonschorowen ). — Golubie 1).

Ks. Olbracht podaje r. 1553 do wiadomości, że nadał niegdyś Stańkowi, Grzegorzowi, Łazarzowi i Szymonowi z Golubia 8 włók sołeckich nad jeziorem oleckowskiem; gdy się ich zrzekli, książę nadaje im teraz na prawie chełmińskiem z obowiązkiem 1 służby konnej w towarzystwie zbrojnego pachołka 8 innych włók i to 4 między Jelitkami a Mikołajkami (Nikolayowa) t. j. w Golubiu, 4 zaś za rzeką Legą, przy moście, którędy droga do Kleszczewa, t. j. w Gąsiorowie i prócz tego ½ włóki łąk, którą niegdyś nabyli od Michała v. Eysak.

Tenże nadaje tegoż roku Pawłowi z Golubia i jego synowi, oraz Stańkowi z Golubia i jego braciom Grzegorzowi, Łazarzowi i Szymonowi młyn i folusz o jednem kole, oraz 2 włóki za Legą, między Kleszczewem a Jelitkami t. j. w Gąsiorowie na prawie chełmińskiem. Ciż byli także kupili od Michała v. Eysak 1 włókę, oraz ½ włóki nad Judówką.

Szeszki pod Dorszami istniały już r. 1553.

Jelitki al. Siemiętki (Jelitken al. Schementken) istniały już r. 1553.

Ks. Olbracht nadaje r. 1564 ziemianom jelitkowskim Michałowi, Janowi i Rafałowi, braciom, majątek Jelitki z 6 włókami między Kleszczewem, Bronakami, Gutami i Golubiem na prawie magdeburskiem.

Biała, Drozdowo (Drosdowen), Plewki (Pleffki, Plöffken).

Ks. Olbracht nadaje r. 1562 Jerzemu v. Diebes 150 włók boru według przywileju z r. 1553 t. j. nowo osadzoną wieś dannicką Plewki z 66 włókami i 84 włók boru, na których powstały Biała i Drozdowo, oraz karczmę w Pierzowie (Perschau, gdzie?) i 20 lat wolności. Za to służyć winien z dwoma końmi i w towarzystwie pachołka zbrojnego. — R. 1695 mieszka w Białej Gotard v. Buddenbrok, dziedzic na Kowalach, major wojsk polskich.

Giże (Giesen).

Krzysztof v. Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje r. 1554 Wojtkowi i Stanisławowi, braciom z Giż w powiecie łeckim, 4 włóki sołeckie na prawie chełmińskiem — włókę za 45 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach między Dudkami a sołtysem Zajdą. 10 lat wolności. — Giże mają tak r. 1600 jako téż r. 1719 samę tylko ludność polską.

Zajdy al. Sołtmany (Zayde, Seyden, Soltmanen) istniały już r. 1554 i liczyły r. 1600 samę tylko ludność polską.

Grądzkie, (Grontzky, Gruntzken).

Krzysztof v. Glaubitz starosta straduński, podaje r. 1554 do wiadomości, że Maciej Junek z Grądzkich w łeckim powiecie za czasów Michała Eysaka nabył 4 włóki sołeckie — włókę za 42 grzywien; ponieważ jednak umarł a wdowa jego nie zdołała wsi osadzić dannikami, więc sprzedała sołectwo za wiedzą władzy Jędrzejowi (Jenderssen) i Nikołajowi Jablińskim, którzy podejmują się założyć wieś dannicką na 40 włókach nadanych prawem chełmińskiem. — W Grądzkich mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Świętajno al. Kowale (Schwentainen al. Kowahlen). Świętajno al. Dworackie (Dworatzken). — Świętajno al. Herrndorf.

Krzysztof v. Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje Szczepanowi Kowalowi 4 włóki sołeckie na prawie chełmińskiem — włókę za 45 grzywien — celem żałożenia wsi dannickiej na 40 włókach nad jeziorem Świętajno. 10 lat wolności. Dan w Stradunach r. 1554. — W tym samym czasie zapewne powstały także Dworackie i Herrndorf, które r. 1600 mają polskich mieszkańców, również jak Świętajno czyli Kowale r. 1719. — Herrndorf dziś nieznany.

Kibisze al. Dobki (Kiebisch, Dopken).

Krzysztof v. Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje r. 1555 Marcinowi Kibiszowi na prawie chemińskiem 4 włóki sołeckie — włókę za 45 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach między Kukowem, Giżami i Orzechowem. — W Dobkach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Szczecinki (Szczecinken) założył r. 1556 Albrecht Szczeciński. — R. 1660 otrzymał 33 włók tamże Albrecht v. Kalnein.

Gordejki (Gordigken).

Krzysztof v. Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje r. 1557 Andrzejowi Gordejce 3 włóki sołeckie i Maciejowi Białemu (Byale) z Zajd 1 włókę sołecką — włókę za 51 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach. — W Gordejkach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Malinówka (Malinoffken).

Ks. Olbracht nadaje r. 1557 Rafałowi Nickowskiemu (Nitzkovius), plebanowi straduńskiemu, 4 włóki boru pod Sikorami na prawie chełmińskiem. — Malinówka posiada r. 1600 tylko polską ludność.

Urbanki (Urbanken).

Krzysztofv. Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje r.1558 Urbanowi Möller i Tomaszowi Łojowi 6 włók ziemiańskich — włókę za 50 grzywien — między granicami Jasiewicza, Pawłowicza, Janowicza a granicą litewską — 10 lat wolności.

Doliwy (Dolieffen) — Chełchy (Chelehen).

Ks. Olbracht nadaje r. 1558 Krzysztofowi v. Glaubitz, który stale osiadł w księstwie pruskiem, 100 włók boru w powiecie stradultskim, oraz jeziora Długie, Grodzisko [dziś Stopka], Kociołek, (Kozelky, Kotschelken); 50 włók leży między jeziorem Bruk [dziś Muliste], nowo założoną wsią Zalesie zwaną téż Dunajek, jeziorami Długie, Kociołek, Rumity [dziś Romoty] a sołectwem Kowale czyli Świętajno. To są Chełchy. Drugich 50 włók leży między jeziorami Rumity, Guwianka, W. Liga i Steinfliess. To są Doliwy. To wszystko nadaje się prawem lennem, wyższem i niższem sądownictwem i 15-letnią wolnością.

Duły (Dulen, Dilen).

Krzysztof v. Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje r. 1558 Janowi Dule 3 włóki sołeckie — włókę za 51 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach nadanych prawem chełmińskiem i 10-letnią wolnością. — W Dułach znajdujemy r. 1600 tylko polskich mieszkańców.

Zalesie al. Dunajek (Saleschen sonst Dunajken).

Około r. 1558 nadaje ks. Olbracht Mikołajowi Zaleskiemu (tak domyślam się, w tekscie stoi mylnie Czaslesch), sołtysowi w Dunajku, 4 włóki sołeckie celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach chełmiańskich. — W Dunajku mieszkają r. 1600 sami tylko Polacy.

Krzyżewko (Krziseffken).

Krzysztof v. Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje Januszowi Kirschner z Miedźwiedzkich, starszemu kościoła wieliczkowskiego, 6 włók ziemiańskich — włókę za 50 grzywien — między granicami Urbana z Wilkas, Tomka, Wojtka, Miśka (Mischko) i Jana, braci z Miedźwiedzkich, a granicą litewską. 10 lat wolności. Dan w Stradunach r. 1559.

Czukty (Czukten).

Krzysztof v. Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje r. 1560 Mikołajowi Czukcie (Schuchta) 4 włóki sołeckie — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach nadanych prawem chełmińskiem i 10-letnią wolnością. — W Czuktuch mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Miłuki al. Jorki (Jurgcken, Miłucken).

Krzysztof Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje r. 1560 Jurkowi (Jureg, Jorek) Kowalewskiemu z Miłuk 5 włók boru na sołectwo — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 50 włókach chełmiańskich. — Jorki mają r. 1600 tylko polskich mieszkańców.

Margrabową miasto założył r. 1560 ks. Olbracht. — R. 1600 mieszkają w Margrabowej nieomal sami Polacy.

Stacze (Staczen) — Golubie (Gollubien, Gr. Gollubien) — Rdzawe (Rdziawen).

Ks. Olbracht nadaje r. 1560 Kasprowi Nostyczowi 60 włók boru w powiecie straduńskim, położonych obok 50 włók które Nostycz kupił. Granica 60 włók zaczyna się od miejsca, gdzie powiaty straduński i węgoborski się stykają, idzie potem do włości Grzegorza z Domaszewa, który był sołtysem wsi pod wysoką górą, do jeziora rdzawskiego (Riedzewo), do wielkiego kamienia, do włości Grzegorza, sołtysa, i do wsi Wężewo. Na tem terytoryum powstały Rdzawe i Golubie. Włóki zaś kupione leżały między strumykami Rdzawka (Riedzewa) i Wężówka a Jabłonowem (Neuendorf); na nich powstała wieś Stacze. Całą tę posiadłość nadał ks. Olbracht prawem lennem i sądownictwem wyższem i niższem.

R. 1589 sprzedaje Fryderyk Nostycz, dziedzic na Lampertsdorfie, radzca JXMci, Stańkowi, sołtysowi z Szczybał, Nikołajowi Golubiowi i Szymonowi Gucowi 16 włók — włókę za 50 kop czyli 100 zł. polskich — na prawie chełmińskiem t. j. Rdzawe.

R. 1601 nabywają Jakub Szwan, Stanisław Growadzki i Maciej Pęcki wieś W. Golubie z 44 włókami nadanemi prawem lennem, jakie Nostycz niegdyś otrzymał, płacąc za włókę 225 grzywien czyli razem 9900. Działo się w Więckach r. 1601.

W Staczach mieszka r. 1564 Staczko, od którego nowa osada przyjęła nazwisko.

Jabłonowo (Jablonoffen), dziś Nowa wieś al. Neuendorf, istniało już r. 1560.

Stożne (Stosznen, Stussenaw).

Krzysztof v. Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje r. 1560 Pawłowi i Wawrzyńcowi (Wefferseintze), braciom z Stożnych (Stusnaw, Stoszne) w powiecie łeckim, 4 włóki boru na sołectwo — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach między jeziorami Pełczaczek i Marcinowo, oraz włością sołtysa Lipińskiego z powiatu piskiego. Wolno im trzymać pszczoły w sadach, lecz miód, który będzie, winni oddawać do zamku straduńskiego, gdzie zań płacić będą, jak innym ogrodnikom. — R. 1600 mieszkają w Stożnych sami Polacy.

Raczki (Retzken).

Krzysztof v. Glaubitz, starosta straduński, sprzedaje r. 1560 (w tekscie mylnie 1566) 3 włóki sołeckie na prawie chełmińskiem — włókę za 36 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach. — W Raczkach znajdujemy r. 1600 tylko polskich mieszkańców.

Kowalewskie (Kowallewsken).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, poświadcza r. 1566, że Piotr Wilczyca (Wildschütz) otrzymał (około r. 1560) od starosty Krzysztofa v. Glaubitz 6 włók na prawie chełmińskiem, ale że się tam 4 włóki i 8 morgów nadwyżki wykazały, kupił takowe Piotr, płacąc za włókę 30 grzywien; leżały zaś między Pietraszami a Szczybałami.

Wężewo (Wensowa, Wensewo, Wensöffen) istniało już r. 1560. — R. 1562 nadaje ks. Olbracht Jerzemu Nostyczowi 44 włók boru zwanego Wężowo w powiecie straduńskim, z sądownictwem wyższem i niższem.

Borawskie (Borawsken).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, odnawia r. 1561 braciom Sobiechowi, Jakubowi i Jordanowi Borawskim przywilej, poświadczając, że ojciec ich Piotr Borawski nabył 6 włók sołeckich — włókę za 33 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 60 włókach położonych między granicami Wonisa (?), Plewskiego (t. j. Plewki), Szczecińskiego (t. j. Szczecinki) a litewską granicą. 10 lat wolności.

Judziki (Judzigken).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1561 Jakubowi z Judzik w powiecie łeckim, 4 włóki sołeckie — włókę za 57 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach nadanych prawem chełmińskiem i 10-letnią wolnością. — W Judzikach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Krupin al. Markowice (Krupinnen al. Markoitz).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1561 Pawłowi i Stańkowi Markowiczom, braciom z Niedźwiedzkich, 4 włóki boru na sołectwo — włókę za 54 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach, położonych między Wolą Markowiczową czyli Markowskiemi a miastem Margrabową. — W Krupinie czyli Markowicach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Markowskie czyli Markowiczowa Wola (Markowsken, Markoitzwolla) istniały już r. 1561. — R. 1600 mieszkali tam sami Polacy. — R. 1613 nadaje ks. Jan Zygmunt Baltazarowi Fuchs, staroście oleckowskiemu, zamiast 50 włók w Baranowie w powiecie ryńskim, wieś Markowskie w powiecie oleckowskim, z 33 włókami a 14 włókami nadwyżki, oraz wyższe i niższe sądownictwo.

Łęgowo (Langowen).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1561 Stańkowi (Stennig) Olszewskiemu z powiatu piskiego, 4 włóki boru na sołectwo celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach chełmiańskich. W Łęgowie znajduje się r. 1600 tylko ludność polska.

Szeszki (Seesken) al. Damowskie.

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1561 Grzegorzowi Damowskiemu z Szeszk 4 włóki sołeckie — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach nadanych prawem chełmińskiem i 10-letnią, wolnością. — W Szeszkach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Kiliany (Kilianen).

Ks. Jan Zygmunt podaje r. 1616 do wiadomości, że r. 1561 Michał Kilian i Piotr Buczko z powiatu łeckiego nabyli 4 włóki sołeckie w Kilianach — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 35 włókach nadanych prawem chełmińskiem. Ponieważ przywilej się spalił, książę go obecnie odnawia. — R. 1600 mieszkają w Kilianach sami Polacy.

Barany (Barannen).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1562 Stańkowi (Stanick) Baranowi i Błażejowi Krzywińskiemu (Chrifensky) z powiatu łeckiego 4 włóki sołeckie — włókę za 60 grzywien — celem lokacyi wsi dannickiej między Czuktami a Kilianami. 10 lat wolności. — Barany posiadają r. 1600 tylko polskich mieszkańców.

Milewskie al. Dąbrowskie (Milewsken al. Dombroffsken).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1562 Stanisławowi Milewskiemu 4 włóki boru na sołectwo — włókę za 55 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 42 włókach nadanych prawem chełmińskiem i 10-letnią wolnością. — W Dąbrowskich mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Krzywe (Krziwen) istniało już r. 1562.

Ks. Olbracht podaje r. 1563 do wiadomości, że Maciej Lipiński i Jakub Dąbrowski, sołtysi w Krzywem, nabyli 5 włók sołeckich i 51 włók osadzili dannikami. Książę teraz dopiero wystawia przywilej i nadaje prawo chełmińskie.

Kukówko (Kukofken) istniało już r. 1562.

Krzyżowo al. Rynie (Krzyszowa, Ringen).

Ks. Olbracht nadaje komornikowi straduńskiemu, Maciejowi Jeżowiczowi, 3 włóki w Krzyżowie nad strumykiem Czerwonka r. 1562. — R. 1614 proszą Maciej, Grzegorz i Jan Jeżowie z Piętek o odnowienie przywileju zniszczonego przez ogień, według którego mniej więcej 30 lat temu nabyli 5 włók za 250 grzywien.

Jaśki (Jaschken) istniały już r. 1562.

Ks. Olbracht zatwierdza r. 1563 Jaśka z Kukowa w posiadaniu 3 włók sołeckich przez niego kupionych z warunkiem, aby 30 włók chełmiańskich osadził dannikami. — W Jaśkach mieszka r. 1600 tylko polska ludność.

Chełchy (Chelchen) — Kowale (Kowalen).

Ks. Olbracht nadaje r. 1563 Absalonowi Rymanowi 60 włók boru na prawie lennem z sądownictwem wyższem i niższem.

R. 1564 sprzedaje Wawrzyniec (? w tekście Jan) v. Halle 30 włók boru — włókę za 78 grzywien — Ambrożemu, Rafałowi, Maciejowi, Szczęsnemu i Bratumiłowi Dworakom a oprócz tego z 60 włók nabytych od Absalona Rymana również 30 włók z obowiązkiem jednej służby zbrojnej. Dan w Margrabowej r. 1564.

„Actum in die s. Jacobi apostoli a. 1595. Ja Małgorzata zostawiona wdowa, Jana Kowalewskiego małżonka, zeznawam y jawnie kaliżdemu wysokiemu y niskiemu stanu, komukolwiek tego wiedzieć potrzeba, znać daję: iżem od JM. szlachatnego a zacnie urodzonego pana Andrzeya Rejtejna, pana starosty na zamku piskim tego czasu będącego, za trzy włóki woytowskie na Kowalach leżące, którem z mojem mężem zbawienney pamięci od JM. szlachatnego a zacnie urodzonego starego pana Górnego sławney a zbawienney pamięci okupiła, (za) summę pieniędzy jako 160 y dwie grzywnie pruskiej monety w domu z dziatkami mojemi gotowe odliczone, dostąpiłam y one ku sobie przywłaszczyłam … (za świadectwem) jako to Wojciecha Gorła z Guzów, Woyciecha Gersa, Dawida Chrzanowskiego, sapy (?) urzędu oleckiego, … (którzy budowania oszacowali) etc.

Na zamknieniu ugody tey żądałam y prosiłam xiędza Jana Prostki, plebana szareykowskiego, który dziękowanie moje y dosyć uczynienie opisał y szlachatnemu JMP. staroście pod pieczęcią swą y własną ręką to pisanie podał. Przy tem byli szlachetni IchMM. panowie jako szlachetny JM. pan Michael Hohendorf z dworu Danielów, szlachatny JM. pan Henrych v. Halle z dworu Górnego, szlachatny JM. pan Fryderych Wolfelt z dworu Cudnego siedliska“ etc.

Gorłówko (Gorloffken).

Wawrzyniec v. Halle, starosta straduński, sprzedaje Maciejowi i Stefanowi Gorłom 5 włók sołeckich r. 1563 w Gorłówku — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 47 włókach między Połomem, Zawadami, Szczecinowem, Pietraszami i Łowicami (Lobbitzen). 10 lat wolności. W Gorłówku znajdujemy r. 1719 samych tylko Polaków.

Połom (Polommen) istniał już r. 1563.

Gorczyce (Gortzitzen).

Ks. Olbracht nadaje r. 1563 Stanisławowi Redze i Piotrowi Ginie, sołtysom z Przekopki, Bartoszowi, Janowi, Tomkowi, Marcinowi z Golubia, braciom i Bartoszowi Sędek (Sendigk) 15 włók boru w powiecie straduńskim.

Guzy (Gusen).

Ks. Olbracht nadaje r. 1563 Wawrzyńcowi Rochowi, staroście węgoborskiemu, 50 włók boru w powiecie straduńskim na prawie lennem z sądownictwem wyższem i niższem i z obowiązkiem służby konnej w towarzystwie pachołka.

Świdry (Schwiedern).

Ks. Olbracht nadaje Mikołajowi Zimmermann z Świder na prawie chełmińskiem 2 włóki w powiecie straduńskim między Dzięgielami, Gąskami i Jabłonowem (czyli Kijowem). Dan w Królewcu r. 1563.

Łowice (Lobbitz 1563) dziś nieznane.

Lipińskie al. Olszewo (Olschöfen).

Ks. Olbracht nadaje r. 1563 Mikołajowi Lipińskiemu, ziemianinowi powiatu piskiego, na podstawie zapisu z r. 1560 6 włók sołeckich nad jeziorem olszewskiem w powiecie straduńskim celem założenia wsi dannickiej na 60 włókach. 10 lat wolności. Prawo i służba mają być takie, jakie są u sołtysów powiatu piskiego.

Pietrasze (Pietraschen) istniały już r. 1563; r. 1600 mieszkają tam sami Polacy.

Siejba (Scheube).

Ks. Olbracht nadaje r. 1563 Jakukowi [Jakubowi ?] Machtowi, słudze zamku straduńskiego, 3 włóki i 24 morgów między jeziorami Gajlowo a Sząstak nad strugą Gajlówką na prawie lennem.

Szczybały al. Panistrugi (Sczyballen, Pannistruga).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, nadaje r. 1563 Piotrowi i Stanisławowi Panistrugom braciom, 2 włóki boru na sołectwo — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 20 włókach nadanych prawem chełmińskiem i 10-letnią wolnością.

Żelazy al. Żelazki (Sielaszken, Selaschen, Schelesen).

Ks. Olbracht podaje do wiadomości, że Wawrzyniec von Halle, starosta oleckowski, nadał r. 1564 Janowi, sołtysowi z Żelaz, 6 włók sołeckich celem założenia wsi dannickiej na 60 włókach nadanych prawem chełmińskiem a położonych między powiatem wystruckim, dobrami Wawrzyńca v. Halle, Langheimów (t. j. Kucze i Borkuwiny), oraz Garbasem. — W Żelazkach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Dybowo (Diebowen).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1564 Janowi Dybowskiemu z powiatu piskiego 3 włóki boru na sołectwo — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach nadanych prawem chełmińskiem i 10-letnią wolnością. — Dybowo ma r. 1600 tylko polskich mieszkańców.

M. Golubie (Gollubien).

Starosta Wawrzyniec v. Halle sprzedaje r. 1564 Jędrysiowi, Jakubowi, Stańkowi, Maciejowi i Grzesiowi 3 włóki sołeckie za 180 grzywien celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach boru nadanych 10-letnią wolnością i prawem chełmińskiem. — W M. Golubiu mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Przytuły al. Giniowa Wola (Przitullen al. Ginowiwola).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1564 Markowi Bartoszowi z Wilkas 2 włóki sołeckie — włókę za 36 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 30 włókach nadanych prawem chełmińskiem i 10-letnią wolnością. — W Przytułach znajdujemy r. 1600 samych Polaków.

Junie (Junien).

Ks. Olbracht nadaje r. 1564 ziemianom juniowskim w powiecie straduńskim na prawie magdeburskiem z obowiązkiem jednej służby konnej 15 włók nad strumykiem Więckowicą.

Możne (Mosznen).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1564 Michałowi Możnemu 2 włóki sołeckie na prawie chełmińskiem — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 20 włókach nad wielkiem oleckowskiem jeziorem. 10 lat wolności. — Możne posiadają r. 1600 tylko ludność polską.

Rogonie (Rogonnen, Rogun).

Wawrzyniec v. Halle, starosta straduński, sprzedaje r. 1564 Wawrzyńcowi, Mikołajowi i Pawłowi Rogoniom, braciom z Płociczna, 4 włóki sołeckie — włókę za 60 grzywien celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach boru nad strugą Bierkanicą [dziś Mazurka]. 10 lat wolności. — W Rogoniach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Sokółki (Sokolken).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1564 Maciejowi Sokołowi z powiatu łeckiego 4 włóki sołeckie — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach boru między Wężewem, Staczami, Żydami i Cichami. 10 lat wolności. Macieja synami byli Jakub, Wojtek i Wawrzyniec (Wefersenitz); Macieja brat zaś zatrzymuje ojcowiznę w powiecie łeckim. — Ludność w Sokółkach składa się r. 1600 z samych Polaków.

Cichy (Czichen) istniały już r. 1564.

Guty (Gutten) istniały już r. 1564.

Adam Wojdowski ceduje r. 1567 ks. Olbrachtowi 10 włók sołeckich, oraz 2 włóki kupione a 2 drogą łaski nabyte pod Margrabową, oraz wielki dom na rynku margrabowskim, dom dworski (Hofmannshaus), stajnie, kuźnię i folusz w Margrabowej; za to wszystko nadaje mu książę 23 włók w Gutach wraz z jeziorem Mikołajkówka w powiecie straduńskim na prawie magdeburskiem.

Żydy (Schieden, Sydden) istniały już r. 1564.

Ks. Olbracht nadaje r. 1565 Walentemu Bule 4 włóki w Żydach pod Monetami. — Ks. Jan Zygmunt nadaje r. 1612 dobra Żydy na prawie lennem Reinartowi v. Halle.

Monety (Monethen).

Ks. Jan Zygmunt podaje r. 1616 do wiadomości, że Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedał przed r. 1564 Brożejowi, sołtysowi w Monetach, 4 włóki sołeckie za 140 grzywien; ponieważ nie otrzymał przywileju, wystawia książę teraz takowy, nadając zarazem prawo chełmińskie; 29 włók było oddawna osadzonych dannikami, którzy r. 1600 składali się z samych Polaków.

Imionki (Prostkergütchen).

Ks. Olbracht będąc r. 1564 w Olecku nadał Wawrzyńcowi Prostce, plebanowi margrabowskiemu, 4 włóki boru między Margrabową, a Wieliczkami na prawie chełmińskiem, co r. 1566 osobnym przywilejem zatwierdza.

Borkowiny (Borkowinnen) — Kucze (Kutzen).

Ks. Olbracht nadaje r. 1565 Grzegorzowi Pawłowi i Andrzejowi Langheimom (Borkowskim), braciom i braciom stryjecznym, którzy mu swoje posiadłości w powiecie piskim odstąpili, na prawie magdeburskiem 40 włók pod Żelazkami (Schelesen) w powiecie straduńskim, gdzie przedtem już posiadali 10. — R. 1615 znalazły się w Kuczach i Borkowinach 3 włóki i 16 morgów nadwyżki.

M. Krzywe.

R. 1566 posiada Paweł Wierzbiński 3 włóki i karczmę w M. Krzywem.

Mazury (Masuhren).

Ks. Olbracht odnawia r. 1566 przywilej na 3 włóki sołeckie w Mazurach spadkobiercom Jana Dyni (Dienge) tej treści: Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje Mojżeszowi, Heningowi i Bartoszowi, braciom, synom Mazura z Płociczna, 2 włóki boru a Pawłowi Bełchowi 1 włókę na sołectwo — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 27 włókach nadanych prawem magdeburskiem i 10-letnią wolnością między Rogoniami, Gryzami, Dybowem (Dybowskie) i strugą Bierk [dziś Mazurka] — Mazury posiadają r. 1600 tylko polską ludność.

Gryzy (Griesen) al. Gryzowa wola (Grieswola).

Gryzy istniały już r. 1566. — R. 1616 sprzedaje ks. Jan Zygmunt Janowi Stańkowi (Stanig) Gryzie z Szof 3 włóki sołeckie w Gryzowej woli — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 29 włókach. — W Gryzach znajdujemy r. 1600 i 1719 samych tylko mieszkańców polskich.

Szarejki (Scharreyken).

Wawrzyniec v. Halle, starosta oleckowski, sprzedaje r. 1566 Wawrzyńcowi Rulentz z Szarejk 4 włóki boru na sołectwo — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach. 10 lat wolności. Wawrzyniec otrzymuje prawo magdeburskie ad utrumque sexum. — W Szarejkach mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Ślepie (Schlöppen).

Ks. Olbracht nadaje Janowi Podersbach, pisarzowi zamkowemu w Stradunach, 5 włók nadwyżki w Gąskach nad jeziorem Ślep’ między Zajdami, Zatykami i Gąskami. Dan w Królewcu r. 1567.

Zalesie (Saleschen al. Kuntzbor).

Wawrzyniec v. Halle, starosta straduński, sprzedaje r. 1567 Wojtkowi Zaleskiemu (Zalisky) 2 włóki boru na sołectwo — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 20 włókach. 10 lat wolności. — W Zalesiu mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Krzymek al. Zatyki (Satticken) istniały już r. 1567; r. 1600 mieszka tam ludność polska.

Bronaki (Brunacken) istniały już r. 1568.

Czarnówka al. Trojany Czarne (Zarnowken al. Trojan Zarni).

R. 1572 poświadcza Henryk Kracht, starosta oleckowski, że Trojan Czarny wraz z bratem nabywszy niegdyś 3 włóki sołeckie odstąpił takowe borowemu Jakubowi Hacht; Jakub ma na 30 włókach położonych między Orzechowem, Drygalskiem i W. Gawlikiem osadzić danników. — W Czarnówce mieszkają r. 1600 sami Polacy.

Kujawa (Quiewo) — Lenarty (Lehnarten).

Ks. Olbracht Fryderyk podaje r. 1573 do wiadomości, że ojciec jego, ks. Olbracht, nadał Baltazarowi Zenger dobra Kujawa z 30 włókami, oraz 4 włóki nad strugą Białą t. j. Lenarty na prawie lennem z wyższem i niższem sądownictwem i z obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

Sedranki istniały już r. 1576.

Rogówko (Rogoffken).

Henryk Kracht, starosta straduński, sprzedaje r. 1581 Stańkowi Kukowskiemu z Rogowa 4 włóki sołeckie, które przed kilku laty nabył Maciej Czukta z Chełch, ale nie osadził ludźmi — włókę za 60 grzywien — celem założenia wsi dannickiej na 40 włókach. 10 lat wolności. — W Rogówku znajdujemy r. 1600 samych Polaków.

Wojnasy (Woynassen ) założyli Wojtek Wojnas i Nikołaj Nérka (Nürke). — R. 1600 mieszkają tam sami Polacy.

Daniele alias dwór Danielów istniały już r. 1595. — Roku 1618 kupuje Michał v. Hohendorf, sędzia ziemski oleckowski, od Albrechta v. Kietlicz 25 włók zwanych Daniele.

Około r. 1600 istniały jeszcze następujące miejscowości, dziś nieznane, z ludnością polską: Bagieńskie, Gierszowa wola (Girszwolla) czyli Palomodowa posiadająca na prawie chełmińskiem 19 włók, oraz Rostkowa wola (Rostken wolla).

Orzechówko al. Kl. Kranz posiadało r. 1600 ludność polską i litewską, roku zaś 1719 znajdujemy na miejscu litewskich nazwiska niemieckie.

Wesołowo istniało już w początku XVII wieku.

 

Choć w XV wieku założono na obszarze powiatu straduńskiego kilka wsi niemieckich, choć kilku ziemian i kilku panów niemieckich brało udział w kolonizacyi, pomimo to powiat straduński ma r. 1600 charakter czysto polski, bo nawet we wsiach pierwotnie niemieckich mieszkali sami tylko Polacy. Niemcy zaś zakładając wioski, posługiwali się Polakami, jak tego dowodzą polskie nazwy miejscowości przez nich założonych. Księgi rachunkowe starostwa oleckowskiego z r. 1600 znają tylko w Orzechówku niektóre litewskie a księgi starostwa połomskiego z r. 1719 tylko w Orzechówku i Dudkach niektóre nazwiska niemieckie. Aby dać wyobrażenie o ludności tamtejszej, podajemy tutaj nazwiska mieszkańców kilku wiosek. Tak mieszkali r. 1600 w Szczybałach czyli Panistrugach: Jakubek, Kowal, Marek, Chrabiński, Wardasz, Stanucka, Augustyn, Partacz (Partosch), Krawiec (Schneider), Rusin, Jakub, Łaczyński, Żmudzik, Semlin.

W Giżach zaś mieszkali r. 1719: Grześ Trzynoga, Szyman Smaxa, Michał Kowal, Jan Żmudzin (Smoidzin), Jan Kurek, Czaplicki, Jędryś Trzynoga, Grześ Plewka, Jakub Kołak, Paweł Kołak, Jan Saskowski, Wojtek, Jan Grzywacz, Jędryś Smaka, Jan Łazarz, Jan Plewka, Wojtek Grzywacz, Tomek Zdun, Maciek Bałamut, Jędryś — na jego miejscu siedzi obecnie Jakub Moritz — Wojtek Szczudło, Maciej (Mathes) Balcer. — W Rogoniach zaś mieszkali wówczas: Michał Kuprełło, Jan Dadźko, Jan Rogoń, Salomon Dadźko, Tomek Kuprełło, Jan Borówka, Jędryś Paprotka, Maciej Rataj, Marcin Krawczyk, Jędryś Moritz, Jan Rataj, Wojtek Danielczyk, Wilim Botzki, Jakub Jośko i Jorek Moritz.

Szlachta posiadała r. 1600 około 625 włók i składała się z wyjątkiem Wawrzyńca Rocha z samych Niemców jak n. p. Hohendorfowie, Diebesowie, Halle, Zengerowie, Glaubitzowie, Nostyczowie (?), Olschnitzowie, Wohlfeldowie, Krösselowie i Kolbitzowie.

Pomimo to nie brakło i tutaj w późniejszych czasach szlachty polskiej; tak n. p. mieszkali:

Bieniewscy w Wężewie.

Ciesielscy w Drozdowie, Gorczycach, Grądach, Lenartach, Mieruniszkach, Norach, Żydach, Wężewie i Płocicznie. W XVIII wieku był jeden z nich pułkownikiem a drugi Daniel sędzią ziemskim oleckowskim.

Czechańscy w Plewkach.

Daszkiewicz Ludwik Kazimierz, nadleśniczy polski, r. 1746 w Białej.

Drygalscy w Zelkach.

Dzięgielowie w Doliwach, Chełchach, Kurpinie i Mieruniszkach.

Gilowscy.

Glasenapp-Gliźmińscy w Przytułach i Rogoniach.

Kraińscy w Lenartach.

Łęccy w Staczach.

Liscy.

Łosiowie w Kukowie i Zalesiu.

Mroczkowie w Kuczach.

Okołowiczowie w Norach.

Pełkowscy w St. i N. Juchach, Kukowie, Stradunach, Wydminach i Cejzach.

Semkowscy w Białej.

Szubiński Szymon 1622.

Tybowie w Zelkach.

Tyszkowie w Kowalach.

Warkojowie w Białej.

Więckowscy-Saltzwedel w Drozdowie i Lenartach.

Wierzbiccy w Niedźwiedzkich i Wilkasach.

Wojdowscy.

Wojnowscy.

 

Powiat łecki
Powiat węgoborski

statystyka